2025 AHA/ACC Hipertansiyon Kılavuzu, 2017 kılavuzunun yerini alan ve Aralık 2023 – Haziran 2024 tarihleri arasında kapsamlı literatür taramasına dayanan güncel bir klinik pratik belgesidir. Kılavuz; primer bakım ve uzmanlık alanında hipertansiyon yöneten tüm klinisyenlere yönelik olarak hazırlanmıştır.
2025 Kılavuzunun Temel Mesajları (Top Take-Home Messages)
Yüksek kan basıncı, kardiyovasküler hastalıkların en yaygın ve değiştirilebilir risk faktörüdür. Tüm yetişkinler için genel KB hedefi <130/80 mmHg’dir.Klinisyenler, toplumlarında tüm yetişkinlerin taranması için toplum liderleri ve sağlık sistemleriyle iş birliği yapmalıdır.Çok disiplinli ekip temelli bakım; ilaçlara erişimi değerlendirmede ve bireysel engelleri aşmada etkilidir.KB sınıflandırması: Normal <120/80, Yükselmiş 120-129/<80, Evre 1 HT 130-139/80-89, Evre 2 HT ≥140/≥90 mmHg.Tüm yetişkinler için yaşam tarzı değişiklikleri (DASH diyeti, sodyum kısıtlama, kilo verme, egzersiz, alkol azaltma) güçlü biçimde önerilmektedir.≥140/90 mmHg ortalama KB’si olan tüm yetişkinler ile KVH, diyabet, KBH veya ≥%7.5 PREVENT skoru ile birlikte ≥130/80 mmHg olan seçilmiş yetişkinler için ilaç tedavisi önerilmektedir.Evre 2 HT’de tek hap kombinasyon tedavisi (SPC) tercih edilmelidir.Ev KB izlemi + multidisipliner ekip ile entegrasyon KB kontrolünü iyileştiren önemli bir araçtır.Şiddetli hipertansiyon (>180/120, hedef organ hasarı yok) ayaktan oral ilaç başlatılarak yönetilmelidir.Gebelerde SBP ≥160 / DBP ≥110 mmHg teyit edildiğinde, 30-60 dakika içinde ilaç tedavisi başlanmalıdır.
2017’den 2025’e: Temel Değişiklikler
Konu
2017 Önerisi
2025 Önerisi
Terminoloji
Hipertansif acil (urgency)
Şiddetli hipertansiyon
Primer aldosteronizm taraması
Hipokalemi varsa tara
Dirençli HT’de hipokalemi olmasa da tara (COR 1)
Potasyum bazlı tuz ikamesi
Belirtilmemişti
CKD yoksa ve K+ dışarıma azaltan ilaç kullanılmıyorsa faydalı olabilir (COR 2a)
Diyabette ACEi/ARB
CKD ile albuminüri varsa düşünülebilir
CKD (eGFR<60 veya albuminüri ≥30 mg/g) varsa önerilir (COR 1)
SBP’yi 130-140 mmHg’ye düşür, <130 olursa ilaç kes (COR 2a)
İskemik inmede EVT sonrası KB
Belirtilmemişti
Reperfüzyon sonrası SBP <140 mmHg’ye düşürmek ZARAR verebilir (COR 3)
Demans önleme
KB düşürme makul (COR 2a)
SBP hedefi <130 mmHg önerilir (COR 1, Level A)
Gebelik — kronik HT
Belirtilmemişti
<140/90 mmHg hedeflenerek ilaç başlanmalı (COR 1)
Gebelikte kontrendike ilaçlar
ACEi, doğrudan renin inhibitörleri
Ek olarak: atenolol, ARB, nitroprussid, MRA (COR 3 Harm)
Renal denervasyon (RDN)
Belirtilmemişti
Dirençli HT’de multidisipliner ekip değerlendirmesi gerekli (COR 1)
Hastane içi şiddetli HT yönetimi
Belirtilmemişti
Hedef organ hasarı yoksa ek IV/oral ajan verilmemelidir (COR 3 Harm)
ACEi: Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörü (ACE inhibitörü), ARB: Anjiyotensin reseptör blokeri, BP: Kan basıncı, CKD: Kronik böbrek hastalığı, COR: Öneri sınıfı (Class of Recommendation), CVD: Kardiyovasküler hastalık, DBP: Diyastolik kan basıncı, eGFR: Tahmini glomerüler filtrasyon hızı, ICH: İntraserebral hemoraji (beyin içi kanama), MRA: Mineralokortikoid reseptör antagonisti, PREVENT: Kardiyovasküler olay riskini öngörme modeli (Predicting Risk of CVD EVENTs), RAASi: Renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi inhibitörü, RDN: Renal denervasyon, SBP: Sistolik kan basıncı
2. Kan Basıncı Sınıflandırması
Kılavuz, 2017 sınıflandırmasını korumaktadır. KB sınıflandırması, iki veya daha fazla ziyarette alınan en az 2 ölçümün ortalamasına dayanmalıdır.
KAN BASINCI KATEGORİSİ
SİSTOLİK (mmHg)
DİYASTOLİK (mmHg)
NORMAL
< 120
ve
< 80
YÜKSELMİŞ
120–129
ve
< 80
HİPERTANSİYON EVRE 1
130–139
veya
80–89
HİPERTANSİYON EVRE 2
≥ 140
veya
≥ 90
HİPERTANSİF KRİZ (Hemen değerlendirin!)
> 180
ve/veya
> 120
Sağlık Merkezi KB Ölçümü — Doğru TeknikÖlçümden 30 dk önce kafein, egzersiz, sigara yok5 dk sessiz oturma; sırt destekli, ayaklar yerdeKol kalp hizasında, konuşmadanEn az 2 ölçüm, 1 dk arayla; ortalamasını alınİlk vizitte her iki koldan ölçüm yapınDoğru manşet boyutu: kol çevresinin %80’ini sarmalıFlaş cihazlarından (akıllı saat vb.) kaçının — doğruluğu yetersiz
Sağlık Merkezi Dışı KB İzlemiABPM (24 saat ambulatuar KB): Gündüz ≥130/80, gece ≥110/65, 24 saat ≥125/75 mmHg ise anlamlıHBPM (Ev KB izlemi): Sabah ilaçtan önce ve akşam yemekten önce ölçüm; ≥135/85 mmHg anlamlıBeyaz önlük HT şüphesinde: Sağlık Merkezi ≥130/80 + ABPM/HBPM <130/80 → onaylayıcı testMaskeli HT şüphesinde: Sağlık Merkezi <130/80 + ABPM/HBPM ≥130/80 → yüksek KVH riskiSBP/DBP ≥160/100 ise Sağlık Merkezi dışı izlem beklenmeksizin tedavi yoğunlaştırılmalı
3. Tanısal Değerlendirme
3.1. Hasta Değerlendirmesi — Laboratuvar ve Tanısal Testler
Temel Laboratuvar TestleriAçlık kan şekeri veya HbA1cLipid paneli (LDL, HDL, TG)Elektrolitler (Na, K, Cl, bikarbonat)Serum kreatinin + eGFR hesaplamaSpot idrar albumin/kreatinin oranıİdrar analizi (dipstick + mikroskopi)TSH (sekonder HT şüphesinde)
EKG ve GörüntülemeEKG: Sol ventrikül hipertrofisi araştırmasıEkokardiyografi: Klinik endikasyon varsaFundoskopi: Retinal hasar şüphesiRenal Doppler: Renovasküler HT şüphesi24 saatlik idrar aldosteron/kortizol: Sekonder HTUyku testi: Obstrüktif uyku apnesi şüphesi
3.2. Sekonder Hipertansiyon Taraması
Sekonder hipertansiyon yetişkin hipertansif hastaların %5-25’inde görülebilir. Aşağıdaki klinik ipuçlarından biri varsa ileri araştırma yapılmalıdır:
Sekonder Neden
Prevalans
Tarama İndikasyonları
Tarama Testi
Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA)
%25–50
Horlama, gündüz uyuklama, dirençli HT, kilo fazlalığı
STOP-Bang Anketi; gece oksimetri
Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)
%14
Diyabet, hematüri, noktüri, eGFR düşüklüğü, aile öyküsü
Hızlı kilo alımı, santral obezite, proksimal kas güçsüzlüğü, hiperglisemi
1 mg Deksametazon baskılama testi
Hipotiroidizm/Hipertiroidizm
%<1
İlgili semptomlar
TSH, serbest T4
Aort Koarktasyonu
%0.1
Genç yaş (<30 y), üst ekstremite yüksek KB
Ekokardiyografi
Primer Aldosteronizm Taraması — Önemli Nokta:Hipokalemi varlığı artık tarama kararı için ön koşul değildir. Dirençli hipertansiyonlu tüm hastalarda tarama yapılması önerilmektedir. Taramadan önce MRA (spironolakton/eplerenon) dışındaki antihipertansif ilaçları kesmenize gerek yoktur. Tarama sırasında MRA en az 4 hafta önceden kesilmelidir.
4. İlaç Başlatma Eşiği ve KVH Risk Değerlendirmesi
2025 kılavuzu, ASCVD skoru yerine PREVENT™ (Predicting Risk of CVD EVENTs) modelini kullanmaktadır. Kritik eşik ≥%7.5 on yıllık KVH riskidir.
KAN BASINCI
DURUM
ÖNERİ (COR/LOE)
≥ 140/90 mmHg
Tüm yetişkinler
İlaç başla + Yaşam tarzı değişikliği (COR 1)
≥ 130/80 mmHg
KVH / inme / diyabet / KBH veya PREVENT ≥ %7.5
İlaç başla + Yaşam tarzı değişikliği (COR 1)
≥ 130/80 mmHg
PREVENT < %7.5 (düşük risk)
Önce 3-6 ay yaşam tarzı değişikliği; KB hâlâ ≥130/80 kalırsa ilaç ekle (COR 1)
120-129 / < 80 mmHg
Yükselmiş KB (tüm yetişkinler)
Yalnızca yaşam tarzı değişikliği
Hedef: Tüm yetişkinler için <130/80 mmHg. KVH riski yüksek olgularda <120 mmHg SBP’ye ulaşmak teşvik edilir.
PREVENT Skoru Hakkında:Eski ASCVD (Pooled Cohort Equations) modelinin yerini almıştır.Yaş, cinsiyet, KB, sigara, lipidler, diyabet, KBH, obezite ve sosyal determinantları içerir.Online hesap: American Heart Association PREVENT calculatorEşik: ≥%7.5 = yüksek risk → 130/80 mmHg’de ilaç başla
5. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Tüm yetişkinler için yaşam tarzı değişiklikleri güçlü biçimde önerilmektedir (COR 1). Kan basıncını düşürmedeki etkileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Yaşam Tarzı Değişikliği
Öneri
Yaklaşık SBP Azalması
Kilo yönetimi
Normal VKİ (18.5–24.9 kg/m²) hedeflenmeli
5 mmHg
DASH diyeti
Meyve, sebze, tam tahıl, az yağlı süt ürünleri; sodyum ve doymuş yağ kısıtlama
11 mmHg
Sodyum kısıtlama
< 1.500 mg/gün ideal; 1.000 mg azaltmak bile faydalı
5–6 mmHg
Fiziksel aktivite
Haftada 90–150 dk orta yoğunluklu aerobik; veya 75 dk yüksek yoğunluklu
5–8 mmHg
Alkol
Alkol kısıtlaması
4 mmHg
Stres yönetimi
Mindfulness, gevşeme teknikleri, psikososyal destek
Değişken
Potasyum bazlı tuz ikamesi (YENİ 2025)
CKD yoksa ve K+ azaltan ilaç kullanılmıyorsa kullanılabilir (COR 2a)
Primer aldosteronizm ve dirençli HT’de tercih edilir. 4. ajan olarak dirençli HT’de çok etkili. eGFR <45’te dikkatli. Spironolakton: jinekomasti, erektil disfonksiyon riski.
Loop Diüretikler (Furosemid, Torsemid)
Semptomatik HF’de tercih. eGFR <30 mL/dak’da tiazid yerine kullan.
Beta Blokörler
Birinci basamak değil (koroner hastalık veya HF yoksa). Abrupt kesilme yapma. Bisoprolol/metoprolol süksinat HFrEF’te tercih. Atenolol gebelikte kontrendike (YENİ 2025).
Alfa-1 Blokörler (Doksazosin)
Ortostatik hipotansiyon riski. BPH’ta faydalı. Birinci basamak değil.
Doğrudan Renin İnhibitörü (Aliskirene)
ACEi veya ARB ile kombine etme. Gebelikte kontrendike.
Yetersiz kontrollü dirençli HT’de eklenti tedavisi. İlk 4-6 haftada sıvı retansiyonu.
Klonidin oral/patch
Son seçenek. Ani kesilme hipertansif krize yol açabilir. Yaşlılarda CNS yan etkileri belirgin.
Hidralazin + İzosorbid Dinitrat
Diyaliz gerektirecek CKD veya ACEi/ARB tolerans yoksa faydalı. Siyah ırk HFrEF’te özellikle önerilir.
6.3. İlaç Seçim Stratejisi — Algoritma
Evre 1 HT — Monoterapi veya SPCTek ajandan başlanabilir; özellikle hedef KB’ye yakın olgulardaTercih: Tiazid-tip diüretik, ACEi, ARB veya DHP-CCBYanıt yetersizse doz artır veya ikinci ajan ekleYaşlı, ortostatik riski olan hastalarda yavaş titre etYüksek riskli Evre 1 (ASCVD >%7.5, siyah ırk) → SPC ile kombinasyon başla Evre 2 HT — SPC Tercih Edilirİki farklı sınıftan ajan; tek hap kombinasyon (SPC) tercih edilirSPC: daha iyi uyum, daha hızlı KB kontrolüÖnerilen kombinasyon: RAASi + tiazid-tip diüretik veya DHP-CCBYanıt yetersizse üçüncü ajan ekle
Kaçınılması Gereken KombinasyonlarACEi + ARB: Hiperkalemi + AKI riski (KONTRENDİKE)ACEi veya ARB + Aliskirene: Aynı mekanizma, yüksek riskVerapamil/Diltiazem + Beta blokor: Bradikardi, AV blokİki farklı BB birlikte: İzole monoterapi ile sınırlı kalın Faydalı KombinasyonlarRAASi + Tiazid: RAASi diüretiğin hipokalemi etkisini azaltırDHP-CCB + RAASi: CCB’nin ayak bileği ödemi RAASi ile azalırTiazid + K+ tutucu diüretik: Tiazid kaynaklı hipokalemi kontrolüTiazid + Loop diüretik: Seçili durumlarda kabul edilebilir
6.4. KB Hedefleri
Hasta Grubu
SBP Hedefi
DBP Hedefi
Kanıt Düzeyi
KVH riski yüksek (PREVENT ≥%7.5)
< 130 mmHg (ideal: < 120 mmHg teşvik et)
< 80 mmHg
COR 1, Level A
KVH riski düşük (PREVENT < %7.5)
< 130 mmHg (makul)
< 80 mmHg (makul)
COR 2b
CKD (eGFR <60 veya albuminüri ≥30)
< 130 mmHg
< 80 mmHg
COR 1, Level A
Diyabet
< 130 mmHg
< 80 mmHg
COR 1
İnme / TIA sonrası
< 130/80 mmHg
< 80 mmHg
COR 1, Level A
Demans önleme
< 130 mmHg SBP
—
COR 1, Level A
Gebelik (kronik HT)
< 140/90 mmHg
—
COR 1
Kurumsal bakım / Sınırlı yaşam beklentisi
Paylaşılan karar verme
—
Uzman görüşü
6.5. İlaç Uyumu Stratejileri
Günde 1 doz tercih edin (çoklu doza kıyasla uyum daha yüksek).SPC (tek hap kombinasyon) reçete edin — hap yükünü azaltır, uyumu artırır.Reçete yenileme takibini ilaç randevularıyla senkronize edin.Telehealth, SMS hatırlatıcı, akıllı telefon uygulamaları kullanın.Stres, anksiyete, depresyon tarayın → uyumsuzluk bu gruplarda daha yüksek.Sağlık okuryazarlığı düşükse basit, görselli materyaller sağlayın.Uyumsuzluk saptanırsa yargılamadan konuşun; hastanın bakış açısını anlayın.
7. Özel Popülasyonlar
7.1. Diyabet + Hipertansiyon
KB hedefi: < 130/80 mmHg (COR 1)CKD eGFR <60 veya albuminüri ≥30 mg/g varsa: ACEi veya ARB önerilir (COR 1) → diyabetik böbrek hastalığı progresyonunu geciktirirHafif albuminüri (<30 mg/g) varsa: ACEi/ARB düşünülebilir (COR 2a)ACEi + ARB kombinasyonu yapmayınTiazid-tip diüretik veya DHP-CCB eğer RAASi kontrendike ise
7.2. Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)
KB Hedefi ve İlaç SeçimiSBP < 130 mmHg hedefi (COR 1, Level A)eGFR <60 + albuminüri ≥30 mg/g: RAASi (ACEi veya ARB — ikisini birden değil) önerilirACEi/ARB başlandıktan 2-4 hafta sonra elektrolitleri ve eGFR’yi kontrol edineGFR > %30 düşüşü → ilaç azalt veya kes; ek araştırma yapeGFR <30’da bile ACEi/ARB devam ettirilebilir (NEFRON-D çalışması)eGFR <30’da tiazid yerine loop diüretik tercih et
İzlem ParametreleriPotasyum: Hiperkalemi takibi (özellikle RAASi + K+ tutucu kombinasyonlarında)Serum kreatinin ve eGFR: 2-4 haftada bir (doz değişikliğinde)Aldosteron/renin oranı: Primer aldosteronizm şüphesindeSpot idrar albumin/kreatinin: Yıllık izlemSistolik kan basıncı değişkenliğini minimize edin
7.3. Kalp Yetmezliği (HFrEF) + Hipertansiyon
İlaç Sınıfı
Endikasyon
Notlar
BB (bisoprolol, karvedilol, metoprolol süksinat)
Semptomsuz da dahil tüm HFrEF
Kardiyak mortaliteyi azaltan 3 BB kullanın
MRA (spironolakton, eplerenon)
Semptomatik HFrEF; eGFR >30 + K+ <5
Morbidite/mortalite azaltır
ARNi (Sakubitril/Valsartan)
NYHA II-III HFrEF
ACEi/ARB yerine tercih edilir; mortaliteyi azaltır
ACEi veya ARB
ARNi kullanılamazsa
SGLT2 inhibitörü
Semptomatik HFrEF (diyabetik olsun olmasın)
Hastaneye yatış ve KV mortaliteyi azaltır
Hidralazin + İzosorbid dinitrat
Siyah ırk NYHA III-IV; ARNi/ACEi/ARB kullanamayan
7.4. Serebrovasküler Hastalık + Hipertansiyon
Durum
KB Hedefi
İlaç / Yaklaşım
Kronik inme/TIA sonrası (stabil)
SBP/DBP < 130/80 mmHg (COR 1, A)
Tiazid, ACEi veya ARB tercih edilir
Akut ICH — SBP 150–220 mmHg
SBP 130–140 mmHg’ye hemen düşür; <130 olursa ilaç kes (COR 2a, A)
Titre edilebilir IV ajan; nikardipin, labetalol
Akut ICH — SBP > 220 mmHg
160-180 mmHg’ye temkinli düşür (COR 2a)
SBP’yi <130’a indirme — zararlı!
Akut iskemik inme — IV tPA için
SBP < 185 / DBP < 110 mmHg (tPA öncesi) ve 24 saat < 180/105 (COR 1, B-NR)
Labetalol, nikardipin
EVT (endovasküler tedavi) sonrası
≤ 180/105 mmHg, 24 saat (COR 2a)
SBP < 140’a düşürmek ZARAR verir (COR 3 Harm) — YENİ
Akut iskemik inme (SBP < 220, tPA/EVT yok)
İlk 48-72 saatte başlatmak etkisiz (COR 3 No Benefit)
Komorbidite gerektiriyorsa tedavi et
Demans önleme
SBP < 130 mmHg (COR 1, Level A) — YENİ
Tüm birinci basamak ajanlar uygun
7.5. Gebelik ve Hipertansiyon
Gebelikte KB Yönetimi — 2025 Yeni Öneriler:SBP ≥160 veya DBP ≥110 mmHg → 15 dk içinde teyit et → 30-60 dk içinde ilaç başla (COR 1) — <160/<110’a düşürKronik HT (gebelik öncesi veya <20. hafta tanılı) → <140/90 mmHg hedefiyle tedavi (COR 1 — YENİ)Preeklampsi riski taşıyanlara düşük doz aspirin öner (COR 1 — YENİ) Gebelikte KONTRENDİKE İlaçlar (COR 3 Harm — 2025 güncellendi):ACEi, ARB, doğrudan renin inhibitörleriAtenolol (YENİ — 2025 eklendi)Nitroprussid (YENİ)Mineralokortikoid reseptör antagonistleri (MRA) (YENİ) Gebelikte GÜVENLİ İlaçlar:Labetalol (IV ve oral), hidralazin (IV), nikardipin (IV)Oral: metildopa, nifedipin LA
7.6. Yaşlı Hastalar ve Dirençli Hipertansiyon
Yaşlı Hasta (≥65 Yaş)KB hedefi: < 130/80 mmHg; frail hasta → paylaşılan karar vermeOrtostatik hipotansiyon taraması: Ayağa kalkma sonrası 1 ve 3. dakika ölçümüOrtostatik HT’de yoğun KB düşürme hâlâ faydalı, dikkatli izlemle sürdürülebilirKombine KB değişkenliği + hipotansif ataklar bilişsel gerilemeyle ilişkiliİlaç başlatırken düşük doz, yavaş titrasyon; iatrojenik düşme riskini azaltDiüretikler sıvı kaybı yönünden daha dikkatli kullanılmalı
Dirençli HipertansiyonTanım: Maksimum tolere edilen 3 ilaçla (diüretik dahil) hedef KB’ye ulaşılamıyorGerçek direnç doğrulanmadan: uyumsuzluk, beyaz önlük etkisi, ilaç/madde kaynaklı HT ekarte etTüm ilaç listesini incele; KB’yi etkileyen ilaçları çıkar veya düzenle (COR 1)Sekonder nedenler araştır (özellikle primer aldosteronizm, OSA)Spironolakton 4. ajan olarak ekle → en etkili ek ajanRenal denervasyon (RDN): Dirençli HT’de seçilmiş olgularda; multidisipliner ekip değerlendirmesi (COR 1)Paylaşılan karar verme; RDN vs. medikal tedavi avantaj/dezavantajları konuş
8. Hipertansif Acil ve Şiddetli Hipertansiyon
Tanım
KB Değeri
Hedef / Yaklaşım
Önerilen İlaçlar
Hipertansif Acil (Hypertensive Emergency) Hedef organ hasarı VAR
İlk 1 saatte %10–20, ilk 6 saatte ≤160/100 mmHg’ye indirin. Yoğun bakım izlemi
IV nikardipin, labetalol, esmolol, nitroprussid (aort diss.), hidralazin (gebelik)
Şiddetli Hipertansiyon Hedef organ hasarı YOK
SBP/DBP > 180/120
Acil servis yerine ayaktan oral ilaç başlatın/yoğunlaştırın
Oral amlodipin, klonidin (dikkatli), kaptopril; rutin IV ajan önerilmez
Hastane içi insidental şiddetli HT (kardiyak dışı yatış, hedef organ hasarı yok)
SBP/DBP > 180/120
Ek IV veya oral ajan ile akut KB düşürme YAPMAYIN (COR 3 Harm — YENİ)
Altta yatan nedeni tedavi et; düzenli ilaç devam ettir
Önemli Uyarı — 2025 Yeni Öneri:Kardiyak olmayan nedenlerle yatırılan, hedef organ hasarı bulunmayan yetişkin hastalarında asemptomatik şiddetli hipertansiyon (>180/120 mmHg) için ek intravenöz veya oral antihipertansif ajan kullanarak akut KB düşürülmesi önerilmemektedir (COR 3 Harm). Bu yaklaşım zarar verebilir ve yarar sağlamaz.
9. Ekip Temelli Bakım ve Takip
9.1. Multidisipliner Ekip Temelli Bakım (COR 1, Level A)
Ekip Üyesi
Rol / Sorumluluk
Birinci Basamak Hekimi / Uzman
Rutin ve karmaşık HT yönetimi; primer bakım sorunları
Kardiyolog / Nefroloji / HT Uzmanı
Sekonder HT, dirençli HT, KVH eşlikli karmaşık vakalar
Klinik Eczacı
Kapsamlı ilaç yönetimi, ilaç-ilaç etkileşimleri, hasta eğitimi
Hemşire (Sağlık merkezi içi, ev bakımı, toplum sağlığı)
KB ölçümü, ilaç uzlaşması, yaşam tarzı eğitimi, uyum izlemi
Psikososyal, kültürel, finansal engelleri saptama ve çözme
Toplum Sağlığı Çalışanı
Sağlığın sosyal belirleyicilerini adresle; toplum taraması
9.2. Tedavi Başlatma / Yoğunlaştırma Sonrası Takip
Yeni ilaç başlanan veya dozu değiştirilen kontrolsüz HT hastalarında hedef KB’ye ulaşılana kadar aylık takip (COR 1, B-R)İlaç uyumu + KB yanıtı her vizitte değerlendirilmeliRAASi başlangıcından 2-4 hafta sonra elektrolit + kreatinin kontrolüEv KB izlemi (HBPM) verilerini klinik ziyaretten önce gözden geçirinEHR ve hasta kayıtları: Kontrolsüz HT hastalarını tanımlamak için kayıt sistemi kullanınTelehealth (senkron veya asenkron): Uzak izlem + ilaç titrasyonu için etkin araç (COR 2a, B-R)
9.3. Sağlığın Sosyal Belirleyicileri (SDOH) ve Sağlık Eşitliği
Sosyoekonomik durum, gıdaya erişim, barınma koşulları, stres ve ayrımcılığa maruz kalma KB kontrolünü etkiler. Siyah ırka mensup yetişkinlerde hipertansiyon daha erken başlar, daha şiddetlidir ve komplikasyonlar daha sık görülür. Tiazid tipi diüretikler ve CCB monoterapisi bu grupta ACEi/ARB’den daha etkili olabilir.
Her hastada SDOH engelleri tarayın (ulaşım, ilaç erişimi, sağlık okuryazarlığı, finansman)Siyah ırka mensup hastalarda başlangıç kombinasyon tedavisini (tiazid + CCB) öncelikle değerlendirinToplum temelli sağlık çalışanları ve ekip bakımı KB kontrolündeki ırksal eşitsizlikleri azaltmada etkilidirKlinik karar destek sistemleri (EHR) ve hasta kayıtları yüksek riskli hastaları proaktif tanımlamada kullanılmalıdır
10. Hızlı Başvuru Kartı — Klinisyen İçin Özetler
Ne Zaman İlaç Başlarım?✔ KB ≥ 140/90: Herkese✔ KB ≥ 130/80 + KVH/DM/CKD/PREVENT≥%7.5⚠ KB 130-139 + düşük risk: Önce 3-6 ay yaşam tarzı KB Hedeflerim Nedir?Genel hedef: < 130/80 mmHgYüksek riskli: < 130 mmHg; ideal < 120 mmHgGebelik (kronik HT): < 140/90 mmHgİnme/TIA sonrası: < 130/80 mmHg Birinci Tercihim Hangi İlaçlar?Tiazid-tip diüretik (klortalidone tercih)ACEi veya ARB (birlikte değil!)DHP-CCB (amlodipin)Evre 2 → SPC (tek hap kombinasyon) tercih et
Sekonder HT’yi Ne Zaman Araştırırım?Dirençli HT (3 ilaçla kontrol yok)Genç yaş (<30 y), ani başlangıçHipokalemi (ilaçla veya spontan)Adrenal insidentalomaUyku apnesi, aile öyküsüParoksismal HT + terleme + çarpıntı Gebelikte Dikkat!KONTRENDİKE: ACEi, ARB, Atenolol, MRA, NitroprussidGÜVENLİ: Labetalol, hidralazin, metildopa, nifedipin LASBP ≥160 / DBP ≥110 → 30-60 dk içinde ilaç!Hastanede Şiddetli HT — 2025 DeğişiklikHedef organ hasarı YOK → ek IV/oral ajan VERMEYİN (COR 3 Harm)Düzenli ilaçlara devam ettirin; altta yatan nedeni tedavi edin
Bu belge, 2025 AHA/ACC Hipertansiyon Kılavuzu (Circulation 2025;152:e114–e218) temel alınarak sağlık çalışanları için hazırlanmış bir özet rehberdir. Klinik kararlar için özgün kılavuz metni ve bireysel hasta değerlendirmesi esas alınmalıdır.
