Hızlı Klinisyen Özeti — 5 Kritik Değişiklik

1. LDL hedefleri geri döndü: 

• <55 (çok yüksek risk)  
• <70 (yüksek risk) 
• <100 mg/dL (primer)

2. Lp(a) artık rutin ölçüm öneriyor — yaşam boyu en az bir kez herkes için
3. PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısı, eski PCE’nin yerini aldı 
4. Kombinasyon tedavisi (statin + ezetimib) daha erken aşamaya çekildi
5. Genç erişkinlerde LDL >=160 mg/dL ise tedaviye başla
6. Aterojenik lipoproteinlere yaşam boyu maruziyeti azaltmak
7. Tarama ve tedaviyi daha genç yaşlarda başlatmakBu nedenle yaşam tarzı müdahaleleri çok erken dönemde başlamalıdır. 

Giriş: 2018 Kılavuzunun Yerini Alan Kapsamlı Güncelleme

ACC (American College of Cardiology / Amerikan Kardiyoloji Koleji) ve AHA (American Heart Association / Amerikan Kalp Cemiyeti) 2026 yılında ‘Guideline on the Management of Dyslipidemia’ başlıklı yeni rehberi yayımladı. Bu rehber, 2018 kolesterol kılavuzunun yerini alarak dislipidemi değerlendirme, tedavi ve izlemeyi bütünsel bir çerçevede ele aliyor.

Rehberin kapsamı yalnızca LDL kolesterol ile sınırlı değil; trigliserid, Lp(a) ve diğer lipid bozuklukları da ayrıntılı şekilde düzenleniyor. Klinik pratik açısından en önemli mesaj şudur: erken tarama, agresif hedefler ve kombinasyon tedavisi artık daha güçlü bir kanıt temeline oturuyor.

1. Ana Felsefe: ‘Daha Erken, Daha Uzun Süre LDL Düşür’

Yeni rehberin temel yaklaşımı üç ilke üzerine kurulu:

• Aterojenik lipoproteinlere yaşam boyu maruziyeti azaltmak
• Tarama ve tedaviyi daha genç yaşlarda başlatmak
• LDL’yi daha düşük hedeflere indirmek ve bu hedefte kalmak

Bu nedenle yaşam tarzı müdahaleleri artık çok erken dönemde kardiyovasküler hastalık ortaya çıkmadan önce başlamalıdır. Aterosklerozis önlenmeden tedavi edilmez; yalnızca yavaşlatılır ya da durdurulur.

2. Risk Değerlendirmesinde Yeni Model: PREVENT-ASCVD

Rehber, eski Pooled Cohort Equations (PCE) risk hesaplayıcısını kullanmaktan vazgeçip PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısını öneriyor. Bu değişiklik pratikte önemli:

• PREVENT, diyabet, kronik böbrek hastaligi (CKD) ve kardiyovasküler biyomarkerları hesaba katıyor
• Daha geniş hasta popülasyonlarında daha değerli tahmin sunuyor
• CAC (Koroner Arter Kalsiyum) skoru ile birlikte kullanıldığında sınır vakalarda karar vermeyi kolaylaştırabiliyor

3. LDL Hedefleri Geri Getirildi — 2018’den En Büyük Fark

2018 rehberinde yüzde düşüş vurgulayan bir yaklaşım benimsenmişti. 2026 rehberi hedef LDL seviyelerini yeniden net olarak tanımladı. Bu, klinisyenler için büyük bir pratik kolaylık anlamına geliyor.

Sekonder Korunma (ASCVD Tanısı Olan Hastalar)

Primer Korunma (ASCVD Tanısı Olmayan Hastalar)

4. Lipoprotein(a) Ölçümü Artık Rutin Öneri

ACC/AHA 2026’nin en dikkat çekici yeniliklerinden biri Lp(a) taramasının evrensel bir öneri haline gelmesidir.

Neden Önemli?

• Lp(a), statin tedavisine yanıt vermeyen, kalıtımsal olarak yüksek bir kardiyovasküler risk faktörü
• >= 50 mg/dL (yaklaşık 125 nmol/L) -> ASCVD riskini bağımsız olarak artırıyor
• >= 100 mg/dL -> risk yaklaşık 2 kat artış
• Yüksek Lp(a) varsa, daha agresif LDL düşürme stratejisi öneriliyor

Öneri

Her bireyde yaşam boyu en az bir kez Lp(a) ölçümü yapılması artık Class I öneri düzeyinde. ESC 2025 de Lp(a) >50 mg/dL düzeyini risk sınıflamasını iyileştiren bir belirteç olarak kabul ediyor.

5. Genç Erişkinlerde Erken Tedavi

Rehber, erken kardiyovasküler müdahale için genç yetişkinlere yönelik yeni eşikler tanımlıyor:

Amac tek cümleyle özetlenebilir: Aterosklerozis başlamadan müdahale et.

6. Tedavi Basamakları: Yaşam Tarzı ve İlaç

6.1 Yaşam Tarzı Müdahaleleri (Her Zaman İlk Adım)

• Akdeniz diyeti (kanıta dayalı en güçlü beslenme modeli)
• Kilo kontrolü — abdominal obezite risk çarpanını artırıyor
• Düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dk orta yoğunluk)
• Sigara bırakma — HDL arttırır, inflamasyon azaltır

6.2 İlaç Tedavisi Algoritmasi

7. Trigliserid Yönetimi

Trigliserid yönetiminde statinler temel tedavi olmaya devam ediyor. Ancak ciddi yükselmeler için eşik değerler netleştirildi:

8. Özel Hasta Grupları

Asağıdaki hasta gruplarında, LDL seviyesinden bağımsız olarak risk yüksek kabul edilmeli ve primer korunmada lipid düşürücü tedavi düşünülmeli:

9. Poliklinikte Uygulanabilecek Pratik Algoritma

ACC/AHA 2026’nin resmi mesajları ve ESC’nin agresif hedef yaklaşımı ile uyumlu bu algoritma, rutin dislipidemi poliklinik vizitlerinde kullanılabilir:

Adım 1 — Her Hastada Temel Panel

• Tam lipid paneli (AC veya rastin ölçüm)
• Karaciger fonksiyonları (ALT/AST)
• Kreatinin / eGFR
• HbA1c veya glukoz durumu
• TSH (gerektiğinde — hipotiroidi dislipidemi nedeni olabilir)
• Lp(a) — yaşam boyu en az bir kez

ACC/AHA 2026, Lp(a)’nın en az bir kez ölçülmesini açıkça öneriyor. ESC 2025 de Lp(a) >50 mg/dL düzeyini risk sınıflamasını iyileştiren bir belirteç olarak kabul ediyor. 

Adım 2 — Riski Belirle

• PREVENT-ASCVD hesaplayıcısı ile 10 yıllık risk hesapla
• Sınır vakada CAC skoru ile risk rafine et
• Familial Hiperlipidemi ? Aile öyküsü? Lp(a)? -> Risk çarpanlarını dahil et

Adım 3 — Hedefi Belirle

Adım 4 — Tedaviyi Adımlandır

• Yaşam tarzı her zaman temel
• Statinle başla -> hedefe ulaşamazsan erken ezetimib ekle
• Yeterli azalma yoksa PCSK9 inhibitörü veya inclisiran değerlendir

10. Genel Değerlendirme: Amerika Avrupa’ya Yaklaştı

ACC/AHA 2026 lipid rehberi, Amerikan kardiyoloji yaklaşımıni ESC (Avrupa Kardiyoloji Dernegi) standartlarına belirgin olarak yaklaştırdı. İki kılavuz arasındaki pratik farklar azaldı:

Sık Sorulan Sorular (SSS)

ACC/AHA 2026 kolesterol rehberi 2018’den ne farklıdır?

2026 rehberi, 2018 kılavuzunun yüzde düşüş vurgusunu terk ederek net LDL hedefleri tanımladı (çok yüksek risk için <55 mg/dL, yüksek risk için <70 mg/dL). Ek olarak Lp(a) ölçümunu rutin hale getirdi ve PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısını eski PCE’nin yerine koydu.

LDL kolesterol hedefiniz kaç olmalı?

Risk grubunuza gore: Çok yüksek risk veya ASCVD tanısı varsa <55 mg/dL; yüksek risk ise <70 mg/dL; primer korunmada düşük-orta risk ise <100 mg/dL. Bu hedefler ACC/AHA 2026 kılavuzuna göre belirlenmektedir.

Lp(a) neden ölçülmelidir?

Lp(a), statine yanıt vermeyen kalıtımsal bir kardiyovasküler risk faktörüdür. >= 50 mg/dL ASCVD riskini artırırken >= 100 mg/dL riski yaklaşık 2 kat yükseltiyor. ACC/AHA 2026, yaşam boyunca en az bir kez Lp(a) ölçümünü herkes için öneriyor.

PCSK9 inhibitörleri ne zaman kullanılır?

Yüksek yoğunluklu statin ve ezetimib kombinasyonuna rağmen LDL hedefine ulaşılamadığında PCSK9 inhibitörleri (evolocumab, alirocumab) devreye girer. Özellikle çok yüksek riskli ve familial hiperkolesterolemili hastalarda erken kullanım değerlendirilmeli.

PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısı nasıl kullanılır?

PREVENT-ASCVD, ACC’nin resmi web sitesinde ücretsiz mevcut. Yas, cinsiyet, sistolik KB, total kolesterol, HDL, diyabet ve CKD durumu girildiğinde 10 yıllık kardiyovasküler risk hesaplanıyor. Sınır risk hastalarinda CAC skoru ile sonucu rafine etmek öneriliyor.

Kaynaklar

• ACC/AHA 2026 Guideline on the Management of Dyslipidemia. American College of Cardiology / American Heart Association. 2026.
• ESC/EAS 2025 Guidelines for the Management of Dyslipidaemias. European Heart Journal. 2025.
• Jones DW, Ferdinand KC, Taler SJ et al. Circulation 2025;152:e114-e218 — 2025 Hypertension Guideline.
• Grundy SM et al. 2018 ACC/AHA Cholesterol Guideline. Circulation. 2019;139:e1082-e1143.

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

⚠️ Önemli Not:
Bu belge bir toplum bilgilendirme aracıdır. Kişisel sağlık kararları için mutlaka hekiminize danışınız. Rehber, hekim-hasta ortak karar sürecini desteklemek için hazırlanmıştır.

A. Bu Rehber Neden Önemli?

Dünya genelinde kardiyovasküler hastalıklar (kalp ve damar hastalıkları) ölümlerin başlıca nedeni olmaya devam etmektedir. Yüksek kolesterol bu riskin en önemli ve değiştirilebilir nedenlerinden biridir. Amerikan Kardiyoloji Koleji (ACC) ve Amerikan Kalp Derneği (AHA), en güncel bilimsel kanıtları değerlendirerek 2026 yılında yeni kolesterol yönetimi rehberini yayımladı.

Rehber neden güncellendi?

• 2018 rehberinden bu yana yeni ilaçlar klinik kanıt kazandı (bempedoik asit, PCSK9 inhibitörleri)
• Daha doğru risk hesaplama yöntemleri geliştirildi (PREVENT denklemleri)
• Lipoprotein(a) ve ApoB gibi yeni biyobelirteçlerin önemi kanıtlandı
• LDL hedef değerleri 2018’de kaldırılmıştı — 2026’da geri döndü
• Erken tedavinin önemi konusunda çok güçlü yeni kanıtlar ortaya çıktı
• Bempedoik asidin statin kullanamayanlarda koruyucu etkisi gösterildi

B. Temel Kavramlar: Kolesterol ve Kan Yağları

B.1 Kolesterol Nedir?

Kolesterol, vücudumuzun hücre zarlarını oluşturmak, hormon üretmek ve sindirime yardımcı olmak için ihtiyaç duyduğu bir yağdır. Karaciğer tarafından üretilir, ayrıca yediğimiz hayvansal gıdalardan da alınır. Problem, kanda çok fazla biriktiğinde başlar.

B.2 Ateroskleroz: Damarların Tıkanma Süreci

LDL kolesterol kan damarlarının iç duvarına yapışır ve zamanla plak oluşturur. Bu süreç çocuklukta başlar ve onlarca yıl sessizce ilerler. Plak büyüdüğünde ya damarı daraltır ya da koparak ani tıkanıklığa (kalp krizi, inme) yol açar.

❤️ Önemli Gerçek:
LDL kolesterolün ateroskleroza etkisi birikmeli ve zaman bağımlıdır. Erken yaşta başlayan yüksek LDL, aynı seviyenin orta yaşta başlamasından çok daha fazla hasar verir. Bu nedenle 2026 rehberi erken tedaviyi özellikle vurguluyor.

C. 2026 Rehberinin 10 Büyük Yeniliği

Bu rehber 2018’e göre köklü değişiklikler içeriyor. İşte en önemli 10 yenilik:

YENİLİK 1: LDL Hedef Değerleri Geri Döndü

2018 rehberinde LDL hedefi kaldırılmış, sadece ‘yüzde düşürme’ önerilmişti. 2026 rehberi hem yüzde düşürmeyi hem de mutlak hedef değerleri birlikte öneriyor.

YENİLİK 2: Yeni Risk Hesaplama — PREVENT Denklemleri

Artık eski ‘Pooled Cohort Equations’ yerine ‘PREVENT Denklemleri’ kullanılıyor. Bu yeni sistem hem 10 yıllık hem de 30 yıllık riski hesaplayabiliyor.

CPR Modeli — Üç Adımda Risk Değerlendirmesi:

C — Hesapla: PREVENT-ASKH denklemleriyle 10 yıllık risk hesapla
P — Kişiselleştir: Risk artırıcıları göz önünde bulundur (tabloya bak)
R — Yeniden Sınıflandır: Gerekirse KAK skoru ile riski netleştir

YENİLİK 3: Lp(a) Ölçümü Artık Herkese Öneriliyor

2026 rehberi, tüm yetişkinlerin hayatlarında en az bir kez Lp(a) [Lipoprotein(a)] ölçtürmeleri gerektiğini sınıf 1 (en yüksek) öneri düzeyinde belirtiyor.

Lp(a) Neden Önemli?

• Lp(a) seviyesi ağırlıklı olarak genetik olarak belirlenir ve değişmez
• Yaşam tarzı değişiklikleri Lp(a)’yı çok az etkiler
• Tek bir ölçüm genellikle yeterlidir 

🧬 Genetik Risk:
Lp(a) yüksekliği çocuklara geçer. Siz veya birinci derece akrabalarınızda yüksek Lp(a) varsa, tüm birinci derece aile bireylerinin (ebeveyn, kardeş, çocuk) ölçtürmesi önerilir.

YENİLİK 4: ApoB Testi — Gizli Riski Bulmak İçin

Yeni rehber, LDL ve non-HDL hedeflerine ulaşıldıktan sonra ApoB testinin ek risk değerlendirmesi için kullanışlı olduğunu belirtiyor. Özellikle şu durumlarda değerlidir:

• Trigliserid yüksekliği (> 200 mg/dL) olan kişiler
• Diyabet hastalarında
• Düşük elde edilmiş LDL (< 70 mg/dL) olmasına rağmen risk endişesi devam edenlerde 

🔬ApoB Neden Önemli?
Standart kolesterol ölçümü kimi zaman riski gizleyebilir. LDL ‘normale’ görünse de ApoB yüksek olabilir. ApoB, kanda dolaşan tüm zararlı lipoprotein parçacıklarını sayar ve gerçek tehlikeyi daha doğru yansıtır.

YENİLİK 5: Koroner Kalsiyum (KAK) Skoru — Tedavi Kararında Belirleyici

Bazı kişilerde ilaç tedavisi başlatılıp başlatılmaması belirsiz olabilir. Bu durumlarda koroner kalsiyum (KAK) skoru, kalp damarlarındaki plak birikimini ölçerek kararı netleştirmeye yardımcı olur. 

*İstisnalar: Aile hiperkolesterolemisi, LDL≥190, diyabetli ve 40 yaş üstü, aktif sigara içimi, ailede erken kalp hastalığı öyküsü olanlarda KAK=0 bile tedaviyi ertelemeye yetmez.

YENİLİK 6: Erken Tedavi — Gençlikte Başlamak Kritik

2026 rehberi, kolesterol yönetimini erken yaşlara taşımanın hayat kurtarıcı olduğunu güçlü kanıtlarla ortaya koyuyor.

• Çocukluk çağında sağlıklı diyet ve egzersiz ile dislipideminin önlenmesi temel strateji
• Genetik (ailesel) hiperkolesterolemili çocuklarda erken ilaç tedavisi
• Genç erişkinlerde LDL ≥ 160 mg/dL ise veya ailede erken kalp hastalığı varsa ilaç tedavisine erken başlanması
• LDL’nin erken ve uzun süreli yüksek kalması, kısa süre yüksek olmasından çok daha fazla hasar verir 

👶 Neden Erken Başlamak Bu Kadar Önemli?
LDL’nin damar duvarına verdiği zarar zaman ile birikir. 20’li yaşlardan 60’lı yaşlara kadar yüksek LDL ile yaşayan biri ile 40 yaşından itibaren yüksek LDL’si olan biri aynı değildir. Erken önlem = daha az hasar.

YENİLİK 7: Diyabet, Kronik Böbrek Hastalığı ve HIV’de Kolesterol Tedavisi

40-75 yaş arasında diyabeti, kronik böbrek hastalığı (evre 3-4) veya HIV infeksiyonu olan kişilerde LDL düzeyinden bağımsız olarak kolesterol düşürücü ilaç tedavisi öneriliyor.

YENİLİK 8: PCSK9 İnhibitörleri için Ezetimib Şartı Kalktı

2018 rehberinde PCSK9 inhibitörlerine (evolokumab, alirokumab) geçmeden önce ezetimib kullanmak zorunluydu. 2026 rehberi bu şartı kaldırdı.

Yeni Yaklaşım:

• Statin tedavisinden sonra ilaç seçimi artık ‘ne kadar LDL düşürülmesi gerekiyor?’ ve ‘hasta tercihi’ esas alınarak yapılıyor
• Ezetimib, bempedoik asit veya PCSK9 inhibitörü arasındaki tercih klinisyen ve hasta kararına bırakıldı
• PCSK9 inhibitörlerinin uzun dönem güvenlik verileri güçlendi; maliyet de düştü 

💊 Bempedoik Asit: Statin Kullanamayanlara Yeni Seçenek
Kas ağrısı nedeniyle statin kullanamayan kişiler için bempedoik asit yeni bir umut. CLEAR Outcomes çalışmasında LDL’yi %20 düşürdü ve kalp krizi riskini anlamlı oranda azalttı. Kas dokusunda aktive olmadığı için statin yan etkisi yaratmıyor.

YENİLİK 9: Besin Takviyelerine Açık ‘Hayır’

2026 rehberi, kolesterol veya trigliseridi düşürmek amacıyla besin takviyesi (dietary supplement) kullanımına açıkça karşı çıkıyor. Bu, Sınıf 3 öneri düzeyidir — yani ‘yapma, zarar verebilir veya yararı yoktur’ anlamına gelir.

• Sarımsak kapsülleri, kırmızı maya pirinci, balık yağı hapları (reçeteli yüksek doz omega-3 değil), bitki sterolleri vb.
• Bu ürünlerin LDL veya trigliserid düşürme etkinliği klinik çalışmalarda tutarsız ve sınırlı bulundu
• Besin takviyesi kullanmak, gerçek tedaviyi geciktirerek riske yol açabilir 

⚠️ Eczanede veya internette satılan kolesterol takviyelerine dikkat!
‘Kolesterolü düşürür’ ifadesi taşıyan takviyelerin bilimsel kanıtı yetersizdir. Gerçek tedavinin yerini alamazlar. Hekiminizle konuşmadan kullanmayın.

YENİLİK 10: Kadına Özgü Risk Faktörleri Artık Resmi

2026 rehberi, kadına özgü üreme sağlığı geçmişinin kardiyovasküler risk değerlendirmesine dahil edilmesini öneriyor.

Risk Artırıcı Kadın Sağlığı Faktörleri:

• Erken menopoz (45 yaş öncesi)
• Gebelikte hipertansiyon (preeklampsi, gestasyonel hipertansiyon)
• Gestasyonel diyabet
• Erken doğum (37 hafta öncesi)
• Tekrarlayan düşük
• Erken menarş (10 yaş öncesi)

Bu faktörlerin varlığında bir kadının kalp hastalığı riski olduğundan daha yüksek değerlendirilebilir ve kolesterol düşürücü tedavi daha erken gündeme gelebilir.

D. Yaşam Tarzı — Tedavinin Temeli

Her ilaç tedavisinin yanında, hatta ilaç gerekmese de, yaşam tarzı değişiklikleri kolesterol yönetiminin temelini oluşturur. 2026 rehberi yaşam tarzının tek başına kardiyovasküler riski yaklaşık %50 azaltabileceğini belirtiyor.

D.1 Kalp Dostu Beslenme

D.2 Fiziksel Aktivite

AHA Önerisi — Haftada Ne Kadar?

• Orta yoğunluklu aerobik aktivite: Haftada en az 150 dakika (günde 30 dk, 5 gün)
• Veya: Yüksek yoğunluklu aerobik aktivite: Haftada 75 dakika
• Kas güçlendirme: Haftada 2 gün
• Uzun süre oturmanın zararlarını azaltmak için her saat başı 5 dakika yürüyün

Egzersizin Kolesterole Etkisi:

• LDL’yi % 5-10 düşürür
• HDL’yi artırır
• Trigliseridi belirgin düşürür
• Kilo verilmesine katkı sağlar — kilo kaybı LDL’yi daha da düşürür

D.3 Diğer Yaşam Tarzı Önerileri

E. İlaç Tedavileri — Güncel Seçenekler

Kolesterol düşürücü ilaçların seçimi; kişinin risk düzeyi, diğer hastalıkları, tolerabilitesi ve tercihi gözetilerek hekim tarafından bireyselleştirilir. Aşağıda mevcut seçenekler özetlenmiştir.

💊 Statin Yan Etkisi Yaşıyorsanız:
Kas ağrısı veya karaciğer problemi nedeniyle statin kullanamıyorsanız artık bempedoik asit gibi alternatifler mevcut. Hekiminizle konuşun; tedaviyi bırakmak yerine alternatif arayın. İlaç kesilmesi riski artırabilir.

F. Trigliserid Yüksekliği — Ayrı Bir Sorun

Trigliserid (TG) yüksekliği bağımsız bir kardiyovasküler risk faktörü olmakla birlikte çok yüksek düzeylerde (≥ 1000 mg/dL) pankreas iltihabı (pankreatit) riskini de artırır.

Trigliseridi Yükselten Başlıca Nedenler:

• Alkol tüketimi
• Şekerli içecekler, rafine karbonhidratlar, beyaz un
• Obezite ve kontrolsüz diyabet
• Hipotiroidizm, böbrek hastalığı
• Bazı ilaçlar (beta blokerler, östrojen, glukokortikoidler, bazı antipsikotikler)
• Genetik bozukluklar

G. Çocuklarda ve Gençlerde Kolesterol

2026 rehberi, kolesterol yönetimini artık çocukluk çağından başlatıyor. Ailesel hiperkolesterolemili çocuklarda erken tanı ve tedavi hayat kurtarıcıdır.

Çocuklarda Kolesterol Taraması Ne Zaman?

• 2 yaş ve üstü çocuklarda obezite, diyabet veya ailede erken kardiyovasküler hastalık varsa lipid ölçümü yapılmalı
• 9-11 yaş tüm çocuklara evrensel tarama önerilir
• 17-21 yaş arası tekrar değerlendirme
• Ailede yüksek LDL veya ailesel hiperkolesterolemi varsa mümkün olan en erken yaşta test

👨‍👩‍👧 Ailede Yüksek Kolesterol Öyküsü Varsa:
Ebeveynden birisinde LDL > 190 mg/dL veya erken kalp krizi/stent/bypass öyküsü varsa çocuklarınızı da hekime götürün ve Lp(a) dahil lipid profili ölçtürün. Ailesel hiperkolesteroleminin erken tedavisi büyük fark yaratıyor.

H. Hangi Testler Yapılmalı? — Kontrol Listesi

⏱️ İlaç Başladıktan Sonra Ne Zaman Tekrar Test?
İlaç başlandıktan ya da doz değiştirildikten 4-12 hafta sonra yeni lipid ölçümü gerekir. Ardından her 6-12 ayda bir kontrol. Stabil değerlerde yılda 1 ölçüm yeterlidir.

I. Sık Sorulan Sorular

J. Hızlı Başvuru: 2026 Rehberinin Özeti

10 BÜYÜK YENİLİK — KISA ÖZET

1. LDL hedef değerleri geri döndü: Çok yüksek risk < 55, yüksek risk < 70 mg/dL
2. PREVENT denklemleri ile daha doğru risk hesaplama; CPR modeli (Hesapla-Kişiselleştir-Yeniden Sınıflandır)
3. Lp(a): Tüm yetişkinlere yaşamda en az 1 kez ölçüm önerildi
4. ApoB: Özellikle diyabet ve trigliserid yüksekliğinde ek risk tespiti için kullanışlı
5. KAK skoru: Tedavi kararı belirsizliklerde belirleyici araç — erkek ≥40, kadın ≥45
6. Erken tedavi kritik: Gençlikte başlayan yüksek LDL daha fazla hasara yol açıyor
7. Diyabet, KBH, HIV: 40-75 yaş arasında LDL düzeyinden bağımsız ilaç tedavisi
8. PCSK9 inhibitörleri için ezetimib ön koşulu kaldırıldı; bempedoik asit yeni seçenek
9. Besin takviyeleri kolesterol için önerilmiyor — Sınıf 3 (zarar veya yararı yok)
10. Kadına özgü risk faktörleri resmi hale geldi: preeklampsi, gestasyonel diyabet, erken menopoz

📚 Kaynak

Blumenthal RS, Morris PB, Gaudino M, et al. 2026 ACC/AHA/AACVPR/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Dyslipidemia: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2026;153. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001423

Bu belge toplum bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Bireysel tıbbi karar için hekiminize danışınız.

1. Makale Formatı ve Türü

Bu makale, NEJM’in ‘Clinical Decisions’ serisine ait etkileşimli bir klinik karar formatıdır. Bu format, gerçek bir hasta vakası üzerinden iki uzmanın editörler tarafından atanmış farklı pozisyonları savunduğu, ardından okuyucuların görüşlerini beyan edebildiği bir yapıda sunulmaktadır. Format, net bir ‘doğru cevap’ öngörmez; amaç klinisyenlerin karar verme süreçlerini geliştirmek ve tıp camiasının görüş dağılımını ortaya koymaktır.

2. Klinik Vaka Özeti

75 yaşında erkek hasta, rutin takip için başvurmuştur. Kronik eklem ağrısı nedeniyle fiziksel aktivitesi kısıtlıdır; bu durum hem kardiyovasküler risk profili hem de ilaç tolerabilitesi açısından kritik önem taşımaktadır.

2.1. Hastanın Temel Özellikleri

3. Klinik Karar Seçenekleri

Editörler tarafından iki uzman, birbirinden farklı tedavi hedeflerini savunmak üzere görevlendirilmiştir. Aşağıda her iki pozisyonun temel argümanları karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır.

3.1. Seçenek 1: SBP < 120 mmHg Hedefi

Savunucu: Paul K. Whelton, M.B., M.D. (Tulane Üniversitesi, Halk Sağlığı)

• Büyük ölçekli meta-analiz: <120 hedefi, <140 mmHg hedefine kıyasla majör KVH olaylarını %18 ve tüm-neden ölümü %13 oranında azaltmaktadır.
• Daha iyi bilişsel işlev ve %15 daha düşük demans riski ile ilişkili (He 2025, Nature Medicine).
• Ortostatik hipotansiyonlu hastalarda da benzer KVH koruması sağlanmıştır (Juraschek 2023, JAMA).
• Tek-hap kombinasyon rejimleri (dual/triple) tedaviye uyumu artırır ve hedeflenmiş KB düşüşü sağlar.
• İzometrik direnç egzersizleri (duvar oturuşu, yoga) eklem üzerine yük bindirmeksizin SBP’yi >8 mmHg düşürebilir.
• NSAİİ kullanımı SBP’yi yalnızca <5 mmHg artırır; yönetilebilir düzeyde kalır.

3.2. Seçenek 2: SBP < 140 mmHg Hedefi

Savunucu: Clinton B. Wright, M.D. (NINDS / NIH, Bethesda)

• Hastanın mevcut KB değeri birçok ulusal ve uluslararası kılavuzun hedef aralığındadır; <120 mmHg yalnızca Kanada ve Avustralya kılavuzlarında önerilmektedir.
• SPRINT çalışması erken durdurulmuştur ve bu hastanın KB düzeyindeki katılımcı sayısı kesin karşılaştırma için yetersizdir.
• Ortostatik hipotansiyon tanı eşiği (20 mmHg) karşılanmasa da otonomik disfonksiyon olasılığı mevcuttur; ileri tanısal değerlendirme gereklidir.
• KB değişkenliği ve hipotansif ataklar, yoğun tedaviyle artabilecek bilişsel gerilemeyle ilişkilidir (Zhang 2025, Hypertension).
• Nörojenik ortostatik hipotansiyonlu hastalar, mevcut çalışmalarda yetersiz temsil edilmiştir.
• Ambulatuar KB monitörizasyonu ve Valsalva manevrası gibi tanısal adımlar öncelikle tamamlanmalıdır.

4. Temel Kanıt Tabanı

5. Kılavuzlarla Uyum Analizi

6. Ortostatik Hipotansiyon: Kritik Tanısal Değerlendirme

Makalenin en nüanslı tartışması ortostatik hipotansiyon etrafında şekillenmektedir. Hasta teknik tanı eşiğinin (>20 mmHg düşüş) altında kalmaktadır, ancak klinik bulgular otonomik disfonksiyonu akla getirmektedir.

6.1. Tanısal Algoritma (Wright’ın Önerisi)

• 10 dakika supin pozisyon → ayağa kalkma → 3 dakika KB ve nabız ölçümü
• Valsalva manevrası: nörojenik yetmezlikte KB toparlaması yavaş, kompanzatuar taşikardi yok
• 24 saatlik ambulatuar KB monitörizasyonu: noktürnal KB ve ‘non-dipping’ paterninin araştırılması
• Semptom sorgulama: ısı intoleransı, yemek sonrası baş dönmesi, boyun ağrısı (‘coat hanger’ patern), koku bozukluğu
• Kardiyak aritmiler için ritim monitörizasyonu (örn. atriyal fibrilasyon)

6.2. Her İki Uzmanın Değerlendirme Karşılaştırması

7. Makalenin Bilimsel Değerlendirmesi

7.1. Güçlü Yanlar

• Yüksek etkili, hakemli bir dergide yayınlanmış; Clinical Decisions serisi NEJM’in en saygın formatlarından biridir.
• Her iki uzman da güncel, yüksek kanıt düzeyli literatüre (RCT, meta-analiz, 2025 kılavuzu) dayandırmaktadır.
• Klinik vaka gerçekçi ve bağlamı zengindir: çoklu komorbidite, polifarmasi, yaşlı hasta profili.
• Editöryel bağımsızlık korunmaktadır; hiçbir pozisyon açıkça ‘doğru’ ilan edilmemektedir.
• Okuyucu katılımı mekanizması, klinik toplulukta gerçek görüş dağılımını ortaya koymaktadır.

7.2. Kısıtlar ve Metodolojik Notlar

• Debate formatı uzmanları atanmış pozisyonu savunmaya zorlar; bu, gerçek klinik yargıyı tam yansıtmayabilir.
• SPRINT çalışması, bu hastanın başlangıç KB değerine yakın grupta istatistiksel güç açısından yetersiz kalmıştır.
• Üçüncü seçenek (örn. <130 mmHg) sunulmamıştır; halbuki güncel AHA/ACC kılavuzu bunu öngörür.
• Nörojenik ortostatik hipotansiyonlu hastalar çoğu çalışmadan dışlanmıştır; bu popülasyona özel kanıt yoktur.
• Her iki uzman da bazı atıfları kendi çalışmalarına veya yakın çalışma arkadaşlarına yapmaktadır (potansiyel çıkar çatışması sınırlı etkili).

8. Genel Değerlendirme ve Sonuç

Bu makale, hipertansiyon yönetiminde yoğun kan basıncı kontrolü ile güvenli tedavi dengesi arasındaki gerçek klinik gerilimi başarıyla özetlemektedir. Her iki uzmanın argümanları literatürle tutarlıdır ve klinik pratikte sıkça karşılaşılan bir ikilem üzerinden ilerlemektedir.

Whelton’ın pozisyonu, popülasyon düzeyinde kardiyovasküler faydanın bireysel güvenlik kaygılarına ağır bastığını savunmaktadır. Wright ise bu hastanın atipik otonomik profilinin standart tedavi protokollerinin dışında kalabileceğini ve daha kapsamlı tanısal değerlendirme gerektirdiğini vurgulamaktadır. Her iki argüman da bilimsel açıdan savunulabilirdir.

9. Referanslar

1. Whelton PK, O’Connell S, Mills K, He J. Evolution in the targets for blood pressure control. Curr Opin Nephrol Hypertens 2026;35:141-9.
2. Wright JT Jr, Whelton PK, Johnson KC, et al. SPRINT revisited: updated results and implications. Hypertension 2021;78:1701-10.
3. He J, Zhao C, Zhong S, et al. Blood pressure reduction and all-cause dementia in people with uncontrolled hypertension: an open-label, blinded-endpoint, cluster-randomized trial. Nat Med 2025;31:2054-61.
4. Juraschek SP, Hu JR, Cluett JL, et al. Orthostatic hypotension, hypertension treatment, and cardiovascular disease: an individual participant meta-analysis. JAMA 2023;330:1459-71.
5. Edwards JJ, Deenmamode AHP, Griffiths M, et al. Exercise training and resting blood pressure: a large-scale pairwise and network meta-analysis of randomised controlled trials. Br J Sports Med 2023;57:1317-26.
6. Jones DW, Ferdinand KC, Taler SJ, et al. 2025 AHA/ACC guideline for the prevention, detection, evaluation and management of high blood pressure in adults. Hypertension 2025 (Epub ahead of print).
7. Wright JT Jr, Williamson JD, Whelton PK, et al. A randomized trial of intensive versus standard blood-pressure control. N Engl J Med 2015;373:2103-16.
8. Duval GT, Raud E, Gohier H, Dramé M, Tabue-Teguo M, Annweiler C. Orthostatic hypotension and cognitive impairment: systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Maturitas 2024;185:107866.
9. Zhang W, Redline S, Viswanathan A, et al. Hypotensive episodes on 24-hour ambulatory blood pressure and cognitive function: insights from the SPRINT study. Hypertension 2025;82:627-37.

2025 AHA / ACC / AANP / AAPA / ABC / ACCP / ACPM / AGS / AMA / ASPC / NMA / PCNA / SGIM

İÇİNDEKİLER

1. Kılavuz Genel Bakış ve Yenilikler

2. Kan Basıncı Sınıflandırması

3. Tanısal Değerlendirme

   • Sağlık Merkezi İçi Ölçüm — Sağlık Merkezi Dışı İzlem (ABPM/HBPM)

   • Beyaz Önlük / Maskeli Hipertansiyon

   • Sekonder Hipertansiyon Taraması

4. İlaç Başlatma Eşiği ve KVH Risk Değerlendirmesi

5. Yaşam Tarzı Değişiklikleri

6. Farmakolojik Tedavi

   • Birinci Basamak Ajanlar ve Kombinasyon Tedavisi

   • KB Hedefleri

   • İlaç Uyumu Stratejileri

7. Özel Popülasyonlar

   • Diyabet | KBH | Kalp Yetmezliği | İnme | Gebelik | Yaşlı

8. Dirençli Hipertansiyon

9. Hipertansif Acil ve Şiddetli Hipertansiyon

10. Ekip Temelli Bakım ve Takip

1. Kılavuz Genel Bakış ve Yenilikler

2025 AHA/ACC Hipertansiyon Kılavuzu, 2017 kılavuzunun yerini alan ve Aralık 2023 – Haziran 2024 tarihleri arasında kapsamlı literatür taramasına dayanan güncel bir klinik pratik belgesidir. Kılavuz; primer bakım ve uzmanlık alanında hipertansiyon yöneten tüm klinisyenlere yönelik olarak hazırlanmıştır.

2025 Kılavuzunun Temel Mesajları (Top Take-Home Messages)

2017’den 2025’e: Temel Değişiklikler

ACEi: Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörü (ACE inhibitörü), ARB: Anjiyotensin reseptör blokeri, BP: Kan basıncı, CKD: Kronik böbrek hastalığı, COR: Öneri sınıfı (Class of Recommendation), CVD: Kardiyovasküler hastalık, DBP: Diyastolik kan basıncı, eGFR: Tahmini glomerüler filtrasyon hızı, ICH: İntraserebral hemoraji (beyin içi kanama), MRA: Mineralokortikoid reseptör antagonisti, PREVENT: Kardiyovasküler olay riskini öngörme modeli (Predicting Risk of CVD EVENTs), RAASi: Renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi inhibitörü, RDN: Renal denervasyon, SBP: Sistolik kan basıncı

2. Kan Basıncı Sınıflandırması

Kılavuz, 2017 sınıflandırmasını korumaktadır. KB sınıflandırması, iki veya daha fazla ziyarette alınan en az 2 ölçümün ortalamasına dayanmalıdır.

3. Tanısal Değerlendirme

3.1. Hasta Değerlendirmesi — Laboratuvar ve Tanısal Testler

3.2. Sekonder Hipertansiyon Taraması

Sekonder hipertansiyon yetişkin hipertansif hastaların %5-25’inde görülebilir. Aşağıdaki klinik ipuçlarından biri varsa ileri araştırma yapılmalıdır:

4. İlaç Başlatma Eşiği ve KVH Risk Değerlendirmesi

2025 kılavuzu, ASCVD skoru yerine PREVENT™ (Predicting Risk of CVD EVENTs) modelini kullanmaktadır. Kritik eşik ≥%7.5 on yıllık KVH riskidir.

Hedef: Tüm yetişkinler için <130/80 mmHg. KVH riski yüksek olgularda <120 mmHg SBP’ye ulaşmak teşvik edilir.

5. Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Tüm yetişkinler için yaşam tarzı değişiklikleri güçlü biçimde önerilmektedir (COR 1). Kan basıncını düşürmedeki etkileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

6. Farmakolojik Tedavi

6.1. Birinci Basamak İlaçlar (First-Line Agents)

6.2. Alternatif ve İkinci Basamak Ajanlar

6.3. İlaç Seçim Stratejisi — Algoritma

6.4. KB Hedefleri

 6.5. İlaç Uyumu Stratejileri

7. Özel Popülasyonlar

7.1. Diyabet + Hipertansiyon

7.2. Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)

 7.3. Kalp Yetmezliği (HFrEF) + Hipertansiyon

7.4. Serebrovasküler Hastalık + Hipertansiyon

7.5. Gebelik ve Hipertansiyon

7.6. Yaşlı Hastalar ve Dirençli Hipertansiyon

8. Hipertansif Acil ve Şiddetli Hipertansiyon

9. Ekip Temelli Bakım ve Takip

9.1. Multidisipliner Ekip Temelli Bakım (COR 1, Level A)

9.2. Tedavi Başlatma / Yoğunlaştırma Sonrası Takip

9.3. Sağlığın Sosyal Belirleyicileri (SDOH) ve Sağlık Eşitliği

Sosyoekonomik durum, gıdaya erişim, barınma koşulları, stres ve ayrımcılığa maruz kalma KB kontrolünü etkiler. Siyah ırka mensup yetişkinlerde hipertansiyon daha erken başlar, daha şiddetlidir ve komplikasyonlar daha sık görülür. Tiazid tipi diüretikler ve CCB monoterapisi bu grupta ACEi/ARB’den daha etkili olabilir.

10. Hızlı Başvuru Kartı — Klinisyen İçin Özetler

İÇİNDEKİLER

1. Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) Nedir?

    • Kan Basıncı Kategorileri Tablosu

    • Risk Faktörleri (Kontrol Edilebilen / Edilemeyen)

2. Yüksek Tansiyonun Sonuçları Nelerdir?

    • İnme, Kalp Yetmezliği, Böbrek Hastalığı ve Daha Fazlası

3. Kan Basıncımı Nasıl İyileştirebilirim?

    • Yaşam Tarzı Değişiklikleri Tablosu

    • Sodyumu Neden Kısıtlamalıyım?

    • Yüksek Tansiyon İlaçları ve Yan Etkiler

4. Afrikalı Amerikalılar ve Yüksek Tansiyon

5. Kan Basıncımı Nasıl Doğru Ölçerim?

6. Kaynaklar ve Başvuru Linkleri

1. Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) Nedir?

Kan basıncı, kanın damar duvarlarına uyguladığı kuvvettir. Milimetre cıva (mm Hg) olarak ölçülür ve iki sayı biçiminde yazılır (örneğin 112/78 mm Hg). Yüksek kan basıncı çoğunlukla belirti vermez; bu yüzden ‘sessiz katil’ olarak adlandırılır. 20 yaş üzeri Amerikan nüfusunun neredeyse yarısı yüksek tansiyona sahipken pek çoğu bunun farkında değildir.

Kan Basıncı Kategorileri

Risk Faktörleri

2. Yüksek Tansiyonun Sonuçları Nelerdir?

Yüksek kan basıncı, bir ‘domino etkisi’ gibi yıkıcı sağlık sorunlarına zemin hazırlayan ilk taştır. Kontrol altına alınmadığında kalp krizi, inme, kalp yetmezliği veya böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Etkilenen Organ Sistemleri

Yüksek Tansiyon İnme Riskini Nasıl Artırır?

Yüksek kan basıncı inme için en önemli risk faktörlerinden biridir. Zamanla kalbin iş yükünü artırır ve damarlarınıza zarar verir. Normal kan basıncı olan kişilere kıyasla yüksek tansiyonu olan kişilerde inme geçirme ihtimali çok daha yüksektir.

Yüksek Tansiyonu Nasıl Kontrol Edebilirim?

Daha önce inme veya kalp krizi geçirmiş olsanız bile kan basıncınızı kontrol altında tutmak yeni bir olayı önleyebilir:

3. Kan Basıncımı Nasıl İyileştirebilirim?

Yüksek tansiyonu tedavi ederek inme, kalp krizi, kalp yetmezliği ve böbrek yetmezliği riskini önemli ölçüde azaltabilirsiniz. Aşağıdaki yaşam tarzı değişikliklerinin her biri kan basıncını belirli miktarda düşürür:

Yaşam Tarzı Değişikliklerinin Kan Basıncına Etkisi

SKB = Sistolik Kan Basıncı  |  VKİ = Vücut Kitle İndeksi

Kilo Verme

Kilo vermek için her gün tükettiğinizden daha fazla kalori yakmanız gerekir. Sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite planı için sağlık uzmanınıza danışın. Vücut ağırlığınızın en az %5’ini kaybetmek kan basıncınızı düşürmeye yardımcı olacaktır.

Sodyumu Neden Kısıtlamalıyım?

Kanda fazla sodyum bulunması, kan damarlarının içine su çekerek damar içindeki kan miktarını artırır; bu da kan basıncının yükselmesine yol açar. Bazı kişilerde yüksek tansiyona ya da daha da artmasına neden olabilir.

Alkol 

Alkol kan basıncını yükseltebilir. Alkolü azaltmakta güçlük çekiyorsanız doktorunuzdan destek grupları hakkında bilgi alın.

Fiziksel Aktivite

Düzenli fiziksel aktivite kan basıncını düşürmeye, kiloyu kontrol etmeye ve stresi azaltmaya yardımcı olur. Haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu veya 75 dakika yüksek yoğunluklu aerobik egzersiz hedefleyin. Tempolu yürüyüş veya bisiklet gibi keyif aldığınız aktivitelerle başlayın (Egzersizlere başlamadan önce aile hekiminize danışınız, onun vermiş olduğu öneriler doğrultusunda süreleri düzenleyiniz).

Yüksek Tansiyon İlaçları Hakkında

Risk düzeyinize ve kan basıncı değerlerinize bağlı olarak bir veya birden fazla ilaç gerekebilir. Doktorunuz sizin için en uygun kombinasyonu bulmak üzere deneme süreci uygulayabilir.

Sık Görülen Yan Etkiler

İlacımı Almayı Nasıl Hatırlarım?

4. Afrikalı Amerikalılar ve Yüksek Tansiyon

ABD’deki Afrikalı Amerikalılar, diğer ırk ve etnik gruplarla karşılaştırıldığında daha yüksek hipertansiyon oranına sahiptir. Yüksek tansiyon bu grupta daha ciddi seyredebilir ve bazı ilaçlar bu bireylerde daha az etkili olabilir. Yüksek kan basıncı genellikle belirti vermez; bu yüzden ‘sessiz katil’ adını alır.

5. Kan Basıncımı Nasıl Doğru Ölçerim?

Doğru sonuç alabilmek için ölçüm öncesi ve sırası hazırlık büyük önem taşır. Aşağıdaki adımları takip edin:

6. Kaynaklar ve Başvuru Linkleri

Faydalı Web Siteleri ve Videolar

Referanslar

1. American Heart Association (AHA) (2021). Kan basıncı bilgi sayfaları. heart.org

2. AHA (2021). Yüksek tansiyonu kontrol etmek için aktif olma. heart.org

3. AHA (2022). Tarifler. recipes.heart.org

4. American Medical Association (2022). 7 adımlı ev kan basıncı ölçümü hızlı rehberi. ama-assn.org

5. CDC (2017). Tansiyon ilaçlarını yönlendirildiği şekilde almak için ipuçları [Video]. YouTube.

6. NHLBI (2020). Egzersizi hayatınıza katmanın kolay yolları [Video]. YouTube.

7. NHLBI (2019). 3 Lezzetli Kalp Sağlıklı Tarif [Video]. YouTube.

8. NHLBI (2022). Kalp sağlığı için lezzetli beslenme tarifleri. healthyeating.nhlbi.nih.gov

9. USDA (t.y.). Bütçe dostu sağlıklı beslenme. myplateprod.azureedge.us

10. USDA (2022). MyPlate. myplate.gov

Venöz tromboembolizm (VTE), dünya genelinde miyokard enfarktüsü ve inmeden sonra üçüncü en sık görülen kardiyovasküler ölüm nedeni olarak kabul edilmektedir. Genel popülasyonda insidansı yılda yaklaşık 1000 kişide 1–2 civarındadır ve yaşla birlikte belirgin şekilde artar. 

Akut VTE tedavisinde antikoagülasyon en az 3 ay süreyle standart tedavi yaklaşımıdır ve son yıllarda doğrudan oral antikoagülanlar (DOAC) klinik pratikte yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle apiksaban ve rivaroksaban, akut pulmoner emboli ve derin ven trombozu tedavisinde en sık tercih edilen iki ajan haline gelmiştir. 

Ancak bugüne kadar klinik pratikte önemli bir soru yanıtlanmamıştı:

Apiksaban ve rivaroksaban arasında kanama riski açısından gerçek bir fark var mı?

Bu soruya yanıt arayan önemli bir çalışma 2026 yılında New England Journal of Medicine’da yayımlandı: COBRRA Trial.

COBRRA Çalışması: Tasarım

COBRRA çalışması uluslararası, randomize ve prospektif bir klinik araştırmadır.

• 2760 hasta çalışmaya dahil edildi
• Hastalar 1:1 oranında iki gruba randomize edildi
• Çalışma popülasyonu:
  • semptomatik pulmoner emboli
  • veya proksimal derin ven trombozu

Tedavi protokolü şu şekildeydi:

Apiksaban grubu

• 7 gün: 10 mg günde 2 kez
• Sonrasında: 5 mg günde 2 kez

Rivaroksaban grubu

• 21 gün: 15 mg günde 2 kez
• Sonrasında: 20 mg günde 1 kez

Takip süresi 3 ay olarak planlandı. 

Çalışmanın birincil sonlanım noktası: Klinik olarak anlamlı kanama

Bu sonlanım noktası şu iki durumu içeriyordu:

• Major kanama
• Klinik olarak anlamlı non-major kanama (ISTH kriterlerine göre)

Çalışmanın Temel Sonuçları

Toplam 2760 hasta randomize edildi.

Klinik olarak anlamlı kanama oranları:

Bu sonuçlar istatistiksel olarak anlamlıydı:

Göreceli risk: 0.46 (%95 CI 0.33–0.65, p<0.001)

Yani: Apiksaban ile kanama riski yaklaşık %54 daha düşük bulundu.

Tüm nedenlere bağlı mortalite ise oldukça düşüktü:

• Apiksaban: % 0.1
• Rivaroksaban: % 0.3

Klinik Anlamı

Bu çalışma birkaç açıdan önem taşıyor.

1. İlk doğrudan karşılaştırmalı çalışma

Bugüne kadar DOAC çalışmalarının çoğu warfarin ile karşılaştırma üzerine kuruluydu.
Apiksaban ve rivaroksaban arasında doğrudan randomize karşılaştırma bulunmuyordu.

COBRRA çalışması bu boşluğu doldurdu.

2.  Güvenlik profili açısından fark

Her iki ilaç da tromboembolizm nüksünü önleme açısından etkili kabul edilirken, bu çalışma kanama güvenliği açısından apiksaban lehine belirgin bir avantaj olduğunu göstermektedir.

3. Klinik pratik için olası etkiler

Bu sonuçlar özellikle şu hasta gruplarında tedavi seçiminde etkili olabilir:

• ileri yaş hastalar
• kanama riski yüksek hastalar
• eş zamanlı antiplatelet tedavi alanlar
• böbrek fonksiyonları sınırlı olan hastalar

Kılavuzlar Değişir mi?

Mevcut uluslararası kılavuzlar genellikle DOAC’lar arasında belirgin bir üstünlük önermemekteydi. Bunun nedeni doğrudan karşılaştırmalı çalışma eksikliği idi. 

COBRRA çalışması bu boşluğu doldurduğu için gelecekte:

• ESC
• ACCP
• ASH gibi kılavuzlarda DOAC tercih sıralamasını etkileyebilecek veriler sağlayabilir.

Sonuç

COBRRA çalışması, akut venöz tromboembolizm tedavisinde kullanılan iki yaygın DOAC ajanını doğrudan karşılaştıran önemli bir randomize çalışmadır.

Çalışmanın ana mesajı nettir:

Apiksaban, rivaroksaban ile karşılaştırıldığında benzer etkinlik sağlarken, klinik olarak anlamlı kanama riskini belirgin şekilde daha düşük göstermiştir.

Bu bulgu, özellikle kanama riski yüksek hastalarda tedavi seçimini yeniden değerlendirmemize neden olabilir.

Kaynak

Castellucci LA ve ark. Bleeding Risk with Apixaban vs Rivaroxaban in Acute Venous Thromboembolism New England Journal of Medicine 2026;394:1051-1060

Ülke genelinde herhangi bir hastanede organ bağışı gerçekleştiğinde, hastanede görevli organ nakli koordinatörleri bu bağışı “Ulusal Koordinasyon Merkezi”ne bildirmek zorundadır.

Beyin ölümü, beyin fonksiyonlarının geri dönüşümsüz olarak kaybolmasıdır. Beyin ölümü gerçekleşen kişide solunum ve dolaşım ancak yoğun bakım koşullarında solunum cihazı gibi destek makinelerine bağlanarak sürdürülebilmektedir. Solunum ve kalp atımları destek makinelerine bağlı olarak sürdürülebilir iken, beyin fonksiyonları sürdürülemez. Bu nedenle beyin ölümü tanısı almış kişilerin hayata dönmesi mümkün değildir!!! Yoğun bakım ünitelerinde verilen tüm tıbbi desteğe rağmen ortalama 24 – 36 saat sonra beyin dışındaki organlar da fonksiyonlarını kaybederler. Beyin ölümünün gerçekleşmesinden sonra bu kişiler kadavra donör olarak adlandırılır. Bu donörlerden en kısa süre içerisinde (organlar fonksiyonlarını kaybetmeden önce) organların alınarak bekleyen hastalara nakledilmesi gereklidir. Beyin ölümü, klinik bir tanıdır ve beyin fonksiyonlarının tam ve geri dönüşümsüz kaybıdır.

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı, Organ Dağıtım Hizmetleri ve Esasları, Ulusal Koordinasyon Merkezi ve Bölge Koordinasyon Merkezleri

Beyin ölümü ve organ bağışı (Değişik Başlık: Organ Nakli Yönetmeliği, RG-26/9/2025-33029) 

MADDE 8– (1) Beyin ölümüne ek-1’de yer alan kriterler ile Ulusal Organ Nakli ve Bağışı Koordinasyon Sistemi Uygulama Rehberinde yer alan kriterlere uygun olarak biri nöroloji uzmanıveya beyin ve sinir cerrahisi uzmanı, biri de anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı veya yoğun bakım uzmanından oluşan iki hekim tarafından kanıta dayalı tıp kurallarına uygun olarak oy birliği ile karar verilir.

(2) Birinci fıkrada yer alan hekimlerin aynı hastane kadrosunda yer alması zorunlu değildir.

(3) Beyin ölümü teşhisi koyulan vakalar, vakanın bulunduğu hastanede yer alan organ ve doku nakli koordinatörü tarafından yazılım sistemine kayıt edilir ve Bölge Koordinasyon Merkezine bildirilir.

(4) İlgili hastanede organ ve doku nakli koordinatörü bulunmaması durumunda başhekimlik tarafından Bölge Koordinasyon Merkezine bildirim yapılır. Bu durumda ilgili bildirim ve kayıt işlemlerinden Bölge Koordinasyon Merkezi sorumludur.

(7) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Ölüden organ bağışına yönelik işlemler Kanunda yer alan usul ve esaslara göre yapılır. Bakanlık elektronik ortamda yapılan bağış beyanlarını kayıt altında tutar ve 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununa uygun olarak saklar. Organ bağışına ilişkin elektronik ortamda yapılan işlemlerde aşağıdaki kurallar uygulanır:

a) Kişilerin elektronik ortamda yapacağı organ bağışına ilişkin işlemler, e-Devlet Kapısı üzerindeki organ bağışı uygulaması veya e-Nabız Sistemi üzerinden gerçekleştirilir.

b) Kişilerin e-Nabız profiline giriş yönteminde, güvenli kimlik doğrulama aracı olarak e-Devlet Kapısı üzerinden giriş veya e-Nabız üzerinden güvenli elektronik imza ya da mobil imza ile giriş yöntemleri kullanılır.

c) Elektronik ortamda yapılan organ bağışına yönelik işlemler, iki aşamalı doğrulama yöntemi ile tamamlanır.

ç) Organ bağışı beyanları, beyan esnasında bağışçı tarafından belirlenen kişilere e-Nabız aracılığıyla bildirilir.

d) Bağışçı, organ bağışına ilişkin beyanını bu fıkrada belirlenen usule tabi olarak değiştirebilir.

(8) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Kişi; eşi, reşit çocukları, ana veya babası veya kardeşlerinden birini, bunlar yoksa herhangi bir yakınını organ bağışı ile ilgili iradesini ölümünden sonra ortaya koymak üzere belirleyebilir veya bu kişileri sıralayabilir. Belirlenen kişinin iradesinin ölünün diğer yakınlarının hilafına olması halinde belirlenen kişinin iradesi esas alınır.

(9) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Kişinin organ bağışı ile ilgili herhangi bir beyanının olmadığı hallerde, sırasıyla ölüm anında yanında bulunan eşi, reşit çocukları, ana veya babası veya kardeşlerinden birisinin, bunlar yoksa yanında bulunan herhangi bir yakınının muvafakatiyle ölüden organ veya doku alınır.

(10) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Organları başkasına nakledilen bağışçıların eş ve birinci derece yakınlarına, organ nakline ihtiyaçları olması halinde acil hastalardan sonra gelmek üzere öncelik verilir.

Beyin Ölümü İle Bitkisel Hayat Arasındaki Fark Nedir ?

Beyin ölümü ile bitkisel hayat kavramları birbirinden farklıdır. En önemli fark, bitkisel hayattaki hastaların solunumlarının devam etmesidir. Bu hastalar aylarca ya da yıllarca yaşamaya devam etmekte ve bazı durumlarda iyileşerek normal yaşamlarına bile geri dönebilmektedir.

Organ Bağışı Nedir?

Kişi hayatta iken, serbest iradesi ile tıbben yaşamı sona erdikten sonra doku ve organlarının başka hastaların tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir. 2238 sayılı yasaya göre 18 (on sekiz) yaşından büyük ve akli dengesi yerinde olan herkes organlarının tamamını veya   bir bölümünü bağışlayabilir.

Organ bağışında bulunan kişinin organlarının hangi durumda ve nasıl alınacağı “Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun’da açıkça belirtilmektedir.

Organ Bağışı Nerelere Yapılır ?

• E-Devlet üzerinden
• Sağlık Müdürlüklerine
• Hastanelere
• Emniyet Müdürlüklerine (Ehliyet Alımı Sırasında)
• Organ Nakli Yapan Merkezlere
• Organ nakli ile ilgilenen vakıf, dernek vb. kuruluşlara organ bağışı işlemi yapılabilir.

Organ bağışının dini yönden sakıncası var mı?

• Organ bağışının dini yönden sakıncası yoktur. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu 6.3.1980 tarih ve 396/13 sayılı kararı ile organ naklinin caiz olduğunu açıklamıştır.
• Diyanet İşleri Başkanı Görmez, “Dini, ilmi, tıbbi, hukuki şartlar yerine geldikten sonra bizim organlarımızı bağışlamamız candan cana giden en büyük sadakadır” dedi.
• Kuran-ı Kerim’de de “Kim bir insana hayat verirse onun tüm insanlara hayat vermişçesine sevap kazanacağı” beyan olunmaktadır. (Maide Suresi, Ayet 32)

Bağışlanan organlar kimlere nakledilir?

Organ alacak hastalar öncelikle:

• Kan grubu ve doku grubu uyumu,
• Yaş,
• Boy,
• Kilo gibi kriterlere
• Tıbbi aciliyet durumuna göre belirlenir.

Organ ve doku nakli, canlıdan ve kadavradan olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilebilmektedir.

CANLIDAN ORGAN NAKLİ: Alıcının dördüncü dereceye kadar (4. derece dahil) akrabalarından yapılabilmektedir. Akraba dışı organ nakilleri, Organ Nakli Merkezindeki Yerel Etik Kurulun değerlendirmesi sonucunda yapılmaktadır.

Kadavra donör (verici): Yoğun bakımda tedavisi devam ederken, beyin ölümü denilen geri dönüşümsüz beyin hasarı gelişmiş hastaların organları bağışlandığı takdirde bunlar kadavra donör olarak tanımlanmaktadır.

Canlı donör (verici): Sağlıklı organlarından birini veya bir kısmını kendi sağlığını ve yaşam kalitesini bozmamak şartı ile ihtiyacı olan başka bir insana bağışlayan kişidir. Bu durumda onay erişkinse kendisinden çocuksa ebeveynlerinden alınır. Organ nakli gereken hastanın eşi veya yakın akrabaları, doku, kan grubu uyumu mevcut ise organ bağışında bulunabilmektedir; bunlar canlı donör olarak tanımlanmaktadır. Böbrek ve karaciğer canlıdan nakil yapılabilen organlardır

Vücut, nakledilen organları yabancı bir cisim olarak algılar ve saldırıya geçer. Vücudumuzdaki bağışıklık sistemi dediğimiz karmaşık bir sisteminin hücreleri, soğuk algınlığına sebep olan vücuda giren herhangi bir virüs veya bakteriye saldırır gibi vücut dolaşım sistemi ile bağlantılı olarak nakledilen organın dokularına saldırıp hasar vermek ister. Bağışıklık hücrelerinin yeni kalbe saldırmasına rejeksiyon diyoruz.  Rejeksiyon denilen bu olay genellikle organ naklini takip eden birkaç hafta içerisinde görülür.  Ancak aylar hatta yıllar sonra da böyle bir tepkiyle karşılaşılabilir.  İşte bu sebepten dolayı, organ nakli yapılan hastalar geri kalan hayatları boyunca bu anti-rejeksiyon (immünsupresif) ilaçlarını almak zorundadırlar. Organ nakillerinin başarılı olması hastaların doktor tavsiyesini dinleyip bu ilaçları tavsiye edilen dozda, saatinde, hiç aksatmadan kullanmalarına bağlıdır.

Vücudunuzun, nakledilen organa olan tepkisini azaltmak için:

İlaçlarınızı doktorunuzun tavsiyeleri doğrultusunda almalısınız. Yeni kalbinize vücudun reaksiyon göstermemesi için kullanmak zorunda olduğunuz ve sizin için çok önemli olan immünosupresif ilaçlarınız:

• Sandimmun-Neoral (Siklosporin- A) veya İmuran veya Prograf (Takrolimus)
• Cell-cept (Mycophenolate Mofetil) veya My Fortic
• Deltakortil (Prednisolon)

Diğer ilaçlarınız da önemli olup, onlar da zamanında içilmelidirler. İlacınızı almayı   hiçbir zaman   ihmal etmeyin ve ilaç dozunu kendi kendinize değiştirmeyiniz. İlacınızı her gün aynı saatlerde almaya çalışınız. İlacınızı bol su ile içiniz (En azından bir dolu bardak). Yukarıdaki ilaçlara ilave olarak hekiminiz ek ilaçlar verebilir.

İlacınızı almayı unutursanız hatırladığınız anda hemen alın. Eğer bir sonraki ilacınızı alma vaktinize çok yaklaştıysanız unuttuğunuz dozu almayın ve normal dozunuzu ve ilaç alma saatinizi değiştirmeyiniz. Almakta olduğunuz herhangi bir ilacı doktorunuzun tavsiyesi ile bırakmak gerektiğinde, immünosupresif ilaçlara yapacağı etkileşimi irdeleyin.

Tatil günlerini ve yapacağınız seyahatleri göz önünde bulundurarak ilaç stoklarınızı ayarlayınız. Doktor tavsiyesi olmadan alacağınız ilaçlarda anti-rejeksiyon ilaçlarıyla olan etkileşimini araştırın, mümkünse doktorunuza danışmadan yeni bir ilaç almayınız. Lokman hekim ilaçlarından kesinlikle uzak durun!!!!!!!!

İlaçlarınız greyfurt suyu ile birlikte içmemelisiniz. Greyfurt suyu ilaçlarınızın etkilerini değiştirebilir. Olumsuz sonuçlara sebebiyet verebilir (bilhassa Siklosporin ve antihistaminik ilaçların, kolesterol düşürücü ilaçların etkilerini arttırabilmektedir). Doktor ziyaretlerinizde mutlaka organ nakli yapıldığını yeni doktorunuza bildirin. Yeni yan etkiler oluşursa ya da bir enfeksiyon olursa mutlaka doktorunuza bildirin.

Rejeksiyon Durumunda:

Bağışıklık hücrelerinin yeni organa saldırıp öldürmemesi için verilen yukarıda adları yazılı reddi önleyici ilaçlar; Cyclosporin, Prograf, İmuran, Cell-Cept (My fortic), Prednison (deltacortil) gibi ilaçlar düzenli olarak alındığı halde bazen bağışıklık hücreleri yeni kalbe saldırabilir. Hemen hemen bütün hastalar en az bir veya daha fazla rejeksiyon geçirebilirler. Bu durumda hiç vakit kaybetmeden buna yönelik ilaçlar başlanır. Bu ilaçlar bir süre sonra yavaş yavaş rejeksiyon geçerken, dozajı düşürerek tedaviye devam edilir. Sonuç olarak rejeksiyon önleyen ilaçları hayatınızın geri kalan tüm zamanlarında sürekli almak zorundasınız. Dozajları azalabilir fakat hiçbir zaman, atlanmamalı ve bırakılmamalıdır. Rejeksiyon ameliyattan sonra ilk altı hafta içesinde daha sık görülebilir. Daha sonraki zamanlarda olma ihtimali azalır. Fakat ileriki zamanlarda da her an olabilir. Bunun için periyodik kontrollere aksatmadan devam etmek gerekir. Rejeksiyon durumunda bağışıklık sisteminiz yeni kalbinize hasar vermeden erken aşamada rejeksiyonu tespit etmenin tek yolu, sıklıkla kontrol altında olmaktır. Doktorlarınız rejeksiyon olup olmadığını ilk birinci sık muayenelerle, kan testleriyle ve eko çekimleriyle ve biyopsi yapılarak teşhis ederler. Daha sonraki yıllarda kontrol zamanlarının aralığı uzatılabilir.

Enfeksiyonlar:

Bağışıklık hücrelerinizin, yeni kalbinize saldırmasını önleyen ilaçlar, aynı zamanda vücuda, dolaşım sistemine giren bakteri, virüs, parazit ve mantar gibi vücuda zarar verecek hastalık yapacak canlılara saldırıyı da önlediğinden hastanın vücudu korumasız kalır. Rejeksiyon durumlarında yüksek dozda ilaç alındığından, bu risk daha fazla olur. Ameliyat sonrası ve rejeksiyon durumlarında hastanın steril koşullarda bakımı ve azami hijyen sağlanarak korunması ve bakımı gerekir.​

Rejeksiyonu önleyici ilaçların Sürekli kullanımına bağlı olarak oluşabilecek diğer hastalıklar:

• Yüksek Tansiyon; Sürekli takip edilmelidir. Gerekirse doktorunuz tansiyon düşürücü ilaç yazabilir. Yüksek tansiyon takip edilip kontrol altına alınmaz ise, böbreklere, kalbe, damar sistemine ve beyne zarar verebilir. Felçlere, kalp krizine neden olabilir.
• Şeker: İlaçlara bağlı olarak kan şekeriniz yükselebilir. Özellikle beslenmeye dikkat edilmeli.
• Yüksek kolesterol; Kolesterolü kontrol altına alacak reçete verilerek önlenir.
• Yeni jenerasyon ilaçların kullanımı ile sıklığı azalmış olmak ile birlikte bazı kanser türlerinin ortaya çıkması (Lymphoma ve deri kanserleri gibi): Doktor tarafından ilaç dozları azaltılarak önlenir.
• Osteoporosis (Kemik erimesi); bu hastalık kötü beslenme, hareketsizlik, prednison ve diğer rejeksiyon önleme ilaçlarına bağlı olarak kemiklerin incelmesi olup testlerle teşhis edilebilir.
• Görme: Görme bozukluğu durumunda göz doktoruna giderek katarakt ve glokom testleri yapılır.
• Böbrek hastalıkları; Düzenli kan ve idrar testleri yapılarak böbrek fonksiyonları takip edilmelidir. Önlem olarak ilaç düzeyi azaltılır. Bol su içilerek hasarın oluşması önlenir.

Vitaminler, mineraller, antibiyotik ve antiviral ilaçlar:

Bactrim: (Trimetoprim-Sülfamemetoksazol)

İmmünosupresif ilaç alan hastalarda sıkça görülen pneumocystic carini pneumonia ‘yı önleyicidir. Bazı yan etkileri görülebilir; Cyclosporine ile etkileşime girebilir ve kan düzeyini düşürebilir. Nadir de olsa bulantı ve kusmaya sebep olabilir. Alerjisi olanlar 6. aya kadar bu ilaç yerine hekiminiz başka ilaçlar verebilir.

Waltrex:

Organ nakli sonrası görülebilen Cytomegalovirus (CMV) ve Herpes Zoster, Herpes simplex gibi Viral enfeksiyonların önlenmesinde kullanılır.

Mycostatin:

Yüksek dozda bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar alırken ağız içinde mantar enfeksiyonlarının oluşmasına engel olur. Günde 4 kez 5cc- ağızda gargara yapılacak ve yutulacak. Prednisolon (Deltakortil) kalması gereken düzeye düştüğünde doktorunuzun kararı ile kesilebilir.

Folik Asit:

Kırmızı kan hücre sayısını arttırmak için demir ile birlikte işlev görür.

Folik asit ile etkileşen bir demir bileşimi. Demir ve Folik asit vücudunuz için gerekli olan besini vererek, kırmızı kan hücrelerinin artmasına yardımcı olur. Ameliyat sonrası demir sadece kan değeri normale gelene kadar verilir. Yan Etkisi: Kabızlık.

Omeprol: (Omeprasol) 20mg.

Yoğun ilaç kullanımına karşı mideyi koruyucu olarak kullanılır.

Aşağıdaki durumlarda doktorunuzu haberdar ediniz

• Uzun süren 37.5 C üstü yüksek ateş olduğunda,
• Halsizlik, çabuk yorulma, nefes darlığı, yüksek seyreden tansiyon
• Bir iki gün içinde süratle kilo almak.
• Dokuda su birikmesi.
• Kalp ritim bozukluğu.
• Sebebi bilinmeyen bayılma durumu
• Bir günden fazla devam eden ishal, kanlı ishal.
• İki günden fazla devam eden kabızlık.

Yaşam tarzınız nasıl olacak:

İlk haftalarda ve aylarda bol bol dinlenin. Yemeklerden sonra en az yarım saat istirahat gerekir. Yürüyüşler hemen yemek sonrası olmamalı. Organ nakli sizin normal bir hayata geri dönmenizi sağlayabilir. Uzun süredir sağlık sorunları yaşadıktan sonra organ nakliyle gelecek olan yeni hayatınızda sağlığınıza önem vermeniz gerekmektedir.  Bu konu oldukça önemlidir, çünkü organ nakillerinden sonra organ naklinden önce yaşadığınız sağlık sorunlarını tekrar yaşamamak için yeni kalbinizi ve sağlığınızı iyi korumalısınız.

Beslenme:

Taburcu olmadan evvel hastanemizdeki diyet bölümüne uğrayıp diyet uzmanlarımızdan kendi kilo, boy ve yaş durumunuza uygun diyet programınızı alınız ve verilen diyeti aynen uygulayınız (Özellikle, Tuz, Şeker, karbonhidratlı gıdaları azaltınız). Muhtemelen organ naklinden sonra iştahınızın açıldığını hissedeceksiniz; özellikle organ naklinden önce rahatsızlığınız uzun süreyle olduysa.  Sağlıklı beslenme organ naklinden sonra gelen iyileşme sürecinizde tedavinizin bir parçasıdır.  Bazı anti-rejeksiyon ilaçları iştahınızı çok arttıracağından nakilden sonra hızlı kilo alabilirsiniz. Böyle durumda doktorunuzu haberdar ediniz ve ilaç dozlarınızı yeniden ayarlayabilirler. Bilinçli beslenme ve az yağlı ve şekerli, fiber yoğun bir diyet ile beslenmeniz tavsiye edilir. Beslenmeniz hakkında sorularınızı ayrıca doktorunuza sorabilirsiniz.  Ameliyattan sonra haftada bir kez tartılmanız tavsiye edilir. Günde bir kez kan basıncı (Tansiyon) takibi yapılmalı. Tansiyonunuzu yükseltebileceği için tuz tüketimini azaltmalısınız. Her konuda olduğu gibi beslenme konusunda da doktorunuzun tavsiyesine uymanız gerekmektedir. Tek yönlü beslenmeden kaçınınız. Tuzlanmış, tütsülenmiş, kurutulmuş etler ve yiyeceklerin, konserve edilmiş, dondurulmuş gıdaların yenilmemesi gerekir. Et süt, tavuk, hindi, balık, süt ve süt ürünleri, taze ve günlük olarak alınmalıdır. Yiyecek ve içeceklerinizin taze, temiz ve hijyen kuralların uygun olarak hazırlanmış ve iyi pişmiş olmasına dikkat edilmelidir (bilhassa etler iyi pişmeli). Hazırlanan yemekler günlük olarak tüketilmelidir. Uygun olmayan koşullarda beklemiş, bayat, bozuk, küflenmiş olmamalıdır. Marketlerden aldığınız gıda maddelerinin mümkünse kapalı vakum ambalajlı olanlarını tercih ediniz.

• Sıvı ve tuz kısıtlaması
• Na+(sodyum) miktarı fazla yiyecekler.
• Protein alımında kısıtlama.
• Kalori kısıtlaması.
• Konsantre karbonhidrat kısıtlaması (su miktarı azaltılmış zenginleştirilmiş gıdalar)
• Kolesterol ve yağ kısıtlaması
• Kafein kısıtlaması.
• Beyin, sakatatlar, kurutulmuş meyve, şekerli yiyecekler, çikolata, krema, unlu gıdalar vs kısıtlanması.
• Alkol Kısıtlaması yapılmalıdır.

Sıvı ve tuz kısıtlaması:

Prednisolon alımı tuz ve sıvıyı vücutta tuttuğu için tuz kontrollü kullanılmalıdır. Tuz ve buna bağlı olarak vücutta, arter ve damarlarda, fazla su tutulmasına sebep olur. Bundan sakınmak için her ikisini de azaltmalısınız. Sıvıyı almak için, meyve suyu yerine meyve yiyiniz. Tuz kısıtlamasını doktorunuz reçetelendirebilir. Sodyum miktarı fazla olan yiyecekler: Hazır soslar, hazır çorbalar, konserveler, domates salçası, tuzlu peynirler, dondurulmuş bezelye, tuzlanmış balık, ançüez, sucuk, pastırma, sosis, salam gibi et ürünleri, tuzlu veya tuzsuz kuruyemişler, tarhana çorbası, ketçaplar, bisküvi, kraker, tuzlu galetalar, tuzlu tereyağları, her türlü hazır gıdalar ve hazır içecekler, tuzlu ekmek, pide, kraker, mısır ekmeği, cipsler, turşular, mayonezler, Baharatlı yiyeceklerdir.

Protein alımı:

Ameliyat sonrası yaraların iyileşmesi için kısa bir müddet protein değeri yüksek yiyecekler verilebilir. Fakat verilen protein miktarı, böbreklerin çalışma fonksiyonuna bağlı olarak değiştirilebilir. Ameliyat yaralar iyileşince proteince zengin beslenmeye gerek yok.

Kalori kısıtlaması:

Aldığınız toplam kalori, kilonuzu koruma, arttırma ve düşürmek gibi sebeplerle diyet uzmanlarınca ayarlanmalıdır. Aşırı kilo kalbin çalışma yükünü arttırır. İlaç tedavisi, açlığa fazla yemeğe ve kilo almaya sebep olabilir. Bu nedenle aldığınız toplam kaloriye dikkat etmelisiniz. Aşırı kilo aynı zamanda kandaki yağlanmaya sebep olur. Bu yağlanma kalbinizdeki kan damarlarının daralıp tıkanmasına sebep olur. Günlük olarak aldığınız toplam yağ miktarının kalori değeri, günlük ihtiyacınız olan kalorinin % 30’undan fazla olmamalıdır.

Besin hijyenini sağlayabilmek için aşağıdaki hususlar çok önemli:

Yemekleri hazırlayacak olan kişi yemek yapmaya başlamadan evvel ellerini sıvı sabunla güzelce yıkamalıdır. Buzdolabında muhafaza ettiğiniz ürünü vakumlu ambalajından çıkardığınızda kapağı da cam olan saklama kabında muhafaza ediniz. Sebze ve meyvelerinizi yıkama kabı içeresinde bol su ile yıkayınız. Çiğ tüketeceğiniz sebze ve meyvelerinizin son suyuna %5 sirke koyarak çalkalayabilirsiniz. Yemek hazırladığınız ve yiyeceğiniz kaplar, çatal kaşık, bıçak, bardak, tabak, kâse, gibi mutfak eşyalarınız mümkünse bulaşık makinasında yüksek ısı ayarında yıkanmalıdır. Tedavi gören kişi daima kendisine özel bardak, çanak, tabaklarından yiyip içmelidir.

Spor ve egzersiz:

Kalp nakli ameliyatından sonra vücudunuza kuvvet kazandırmanız iyileşme sürecinizin en önemli parçalarından birisidir. Hastanede fizyoterapistlerin yaptırmış olduğu günlük egzersizlere sabah ve akşam aynen devam ediniz. Nakil ameliyatından sonra hangi seviyede spor yapabileceğinizi ve nasıl başlayacağınızı mutlaka doktorunuza danışınız.  Düzenli bir spor planı yapın ve aksatmadan uygulayın.  Spor yaparken unutmayın ki, geçirdiğiniz uzun süreli rahatsızlıktan dolayı vücudunuz zayıflamıştır ve eski kuvvetine kavuşması zaman alacaktır.  Yürüme başlangıç için iyi bir seçenek olacaktır.  Yürüyüşler hemen yemek sonrası olmamalıdır. En azından iki saat dinlendikten sonra spor amaçlı yürüyüş yapabilirsiniz. Spor yaparken aşırıya kaçmamalısınız. Eğer göğsünüzde bir ağrı, nefesinizde ani bir kesilme, baş dönmesi veya kalp atışlarınızda bir düzensizlik hissederseniz mutlaka doktorunuza danışınız. Akşam yemek yedikten sonra en erken dört saat sonra uyuyabilirsiniz.

Sigara, alkol:

Sigara veya alkollü içki kullanıyorsanız, organ naklinden sonra mutlaka sigarayı ve içkiyi bırakmalısınız. Sigara ve alkollü içki kullandığınız taktirde, kalp rahatsızlığı riskiniz ve diğer organlara vereceği zarar ilaç kullanımları nedeniyle artacaktır. Bu durum ise tedavinin başarısızlığına hatta rejeksiyona (organın reddine) neden olacaktır.

Enfeksiyondan Kaçınmanın Yolları:

Anti-rejeksiyon ilaçlar vücudun bağışıklık sistemini azalttığı için organ nakli yapılan hastalar bakteri ve mikroplara karşı hassaslaşırlar.  Hastalık kapma riskini azaltmak için hijyene çok önem verilmelidir. Sık sık el yıkanmalıdır. Yemek öncesi ve sonrası muhakkak ellerinizi yıkamalısınız. El ve ayaklarda mantar oluşumu önlemek için sık sık kontrol edilmelidir. Her gün çamaşır ve havlu değiştirilmelidir. Çamaşırlar otomatik makinada yüksek dereceli sıcak su ile yıkanmalıdır.

Diş ve ağız sağlığı:

Dişler her yemekten sonra yumuşak bir diş fırçası ile tam koruma sağlayan bir diş macunu ile fırçalanmalıdır. Daha sonra nystatin (Mycostatin) içeren ağız gargarası ile çalkalanmalıdır (bu gargara, operasyondan sonraki ilk 6 ay kullanılmalıdır). Diş çekimi veya kanal tedavisi gibi yüzeysel olmayan tedavilerden önce antibiyotik ilaç kullanmalısınız.

Evcil Hayvanlar:

Mümkünse evinizde evcil hayvan beslemeyiniz. Temas sonrası mutlaka elleriniz yıkayınız. Evcil hayvanlarınızın beslenme kaplarını ve yerlerini sizin yemek yediğiniz bölgeden uzak tutun. Evcil hayvanların temizliği sırasında eldiven kullanın kuşlarla ve kümes hayvanları ile temastan kaçının.

​Seyahat:

Ameliyattan sonra doktorunuzun bir itirazı yoksa seyahat etmenizde hiçbir sakınca yoktur.  Ancak özellikle yurtdışı seyahatlerinizde dikkat etmeniz gereken bazı hususlar vardır:

• Kirli su ve yiyeceklerin olduğu, arıtma sistemlerinin eksik olduğu ülkelere gitmekten sakınınız
• Hijyenden şüphe duyduğunuz yerlerde musluktan su içmekten, buzdan, kabuklu deniz ürünlerinden, soyulmamış yiyeceklerden ve az pişmiş etlerden kaçınınız
• Seyahatiniz boyunca size yetecek kadar ilaç aldığınızdan emin olunuz.  Bazı ülkelerde ilacınızı temin etmek zor olabilir.
• Valizinizin kaybolma riskini göz önünde bulundurarak ilaçlarınızı yanınıza alın.
• Bazı ülkelere seyahat etmeden önce aşı olmanız önemle tavsiye edilir. Organ naklini gerçekleştiren merkezinizde kullanılması güvenli olan aşı listesini temin edebilirsiniz.
• Doktorunuz her yıl grip aşısı olmanızı isteyebilir. (Canlı virüs aşısı olmayınız)
• Sıtma hastalığının yoğun olarak görüldüğü ülkelere seyahat ederken yanınızda sıtma ilacı bulundurmanız gereklidir.  Güvenle alabileceğiniz, size uygun bir sıtma ilacı için doktorunuza danışınız.

Güneşten korunma:

Güneşten korunmak için bazı basit önlemler alabilirsiniz;

• Yüksek koruyucu özelliği olan güneş yağları kullanabilirsiniz.  Yüzünüz, boynunuz, kulaklarınız ve elleriniz gibi güneşe en çok maruz kalan organlarınızı gün de birkaç kez yağlayarak önlem alabilirsiniz.
• Saat 10:00 – 15:00 arasında güneşli yerlerde durmayın ve güneşte dolaşmayın.
• Uzun sürelerle güneş altında durmak zorunda kalırsanız uzun kollu gömlek, pantolon ve şapka giyiniz.
• Cildinizde değişim gösteren farklı oluşumlar, renk değişimi, ya da var olan bir nevus (ben)’in birdenbire büyümesi veya farklı şekil alması durumunda uzman hekime başvurunuz.

KALP NAKLİ OLAN HASTALARIN YAPTIKLARI HATALAR

1. İlaçlarını vaktinde almamaları (30 dakika veya daha geç).
2. Hasta, ilk operasyon zamanındaki kilosundan daha fazla kiloya geldiğini   doktoruna söylemez ise İlaç dozu Kg ‘a göre hesaplandığından eksik dozda ilaç almış olur.
3. Hasta, hiçbir ilacını doktoruna söylemeden değiştirmeyecek yahut bırakmayacak. Başka doktorlarca yeni bir ilave ilaç (başka hastalık nedeniyle) verilmiş ise, bunu muhakkak kendi doktoruna bildirecek ve ilaç etkileşimlerini kontrol ettirecek.
4. Doktoruna periyodik kontrollerine gittiğinde, muhakkak hasta takip çizelgesini ve ilaçlarını yanında götürmesi gerekir.
5. Hastalar taburcu olurken diyet bölümüne uğramadıklarından diyet programlarını almadan evlerine gidiyorlar. Yanlış beslenme sonucu bazı hatalar yapıyorlar. Tuz ve kolesterol, şekere, aşırı beslenmeye, diyet uzmanının koyacağı yasaklara dikkat etmiyorlar. Diyet programının alınması konusu hastanın (veya yakınlarının) inisiyatifine bırakılmamalı, taburcu olmadan önceki gün diyet uzmanlarınca odada ziyaret edilerek imza karşılığı teslim edilmelidir.
6. Hastanın, akut rejeksiyon durumunda tuzsuz diyet uygulanmalı, besin hijyenine ve genel temizlik koşullarına, infeksiyonlara karşı daha dikkatli olması gerekir.
7. Hastaların rehabilitasyon süresince fizik tedavi uzmanlarınca verilen egzersiz programlarını uygulamaları sağlanmalı, kendilerine bunun önemi anlatılmalıdır.
8. Stresten uzak kalabilmeleri için yakınları uyarılmalıdır. Hastayı strese sokacak davranışlardan kaçınmaları kendilerine hatırlatılmalıdır.

Hastalar muhakkak psikolojik destek almalılar ve doktorlarca ilaç verilmiş ise aksatmadan kullanmalıdırlar.

Kalp destek cihazları (KDC), son dönem kalp yetersizliğindeki hastada kalbin pompalama görevini üstlenen, ileri teknoloji ile üretilmiş cihazlardır. Mekanik aksamı göğüs veya karın içine yerleştirilebilen ya da vücut dışında olan modelleri de vardır. Genellikle bataryası vücut dışında bulunur. Bu cihazları geliştirmeye yönelten temel neden, kalp nakli aday listesinde bekleyen hastaların bir kısmının, donör bulmadaki kısıtlıklar nedeniyle bekleme döneminde kaybedilmesidir. Son 10 yılda KDC’larla ilgili olarak büyük gelişmeler olmuş ve ideal cihazlara ulaşma yolunda önemli yollar katedilmiştir. Birinci kuşak yapay destek cihazlarında 1 yıllık sağ kalım oranı %50 iken, 2. kuşak cihazlarda bu oran %68-86, 3. kuşak cihazlarda %90’larda bildirilmiştir. İlk yıllarda kardiyojenik şok tedavisinde kullanılan sistemlerle elde edilen başarılı sonuçları takiben, günümüzde nakile kadar hastayı yaşatabilmek (bridge to transplantation) ve kalp yetersizliğini iyileştirmek (bridge to recovery) amaçlarıyla çok yönlü kullanım artmaktadır. 2002 yılında ABD’de sonuçlanan REMATCH çalışmasında, kalp nakline uygun olmayan hastalarda implantable KDC’ların survival ve yaşam kalitesi açısından optimal medikal tedaviye üstün olması, uzun süreli kullanıma (destination therapy) FDA onayının verilmesiyle sonuçlanmıştır. Hasta seçiminde, güncelleştirilmiş endikasyonlar yanında hastanın kardiyak ve ekstrakardiyak özellikleri, cihaz ve sistem seçiminde ise hastanın klinik tablosuna en uygun olanının tercih edilmesi temel belirleyicidir. Son yıllarda iyi bilinen pulsatil sistemler yanında minyatürize flow pompalarına yönelik ilgi giderek artmaktadır. Sonuçta gelecek on yılda KDC’ların kalp yetmezliği cerrahisi içinde özel bir uzmanlık sahasına dönüşümü, hastane içi ve dışı yeni organizasyonlar, sağlık sisteminde finansman düzenlemeleri gibi, toplumlarda topyekûn kurumsal bir yapılanmanın kaçınılmaz olduğunu düşündürmektedir.​

Kalp nakli ve yapay kalp destek cihazları, T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, organ nakli yapay kalp sistemleri konusunda tecrübeli ekipleri bulunan, kalp nakli programı yürüten tam donanımlı hastaneler tarafından yapılır.

Kimler Ne Zaman Yardımcı Yapay Kalp Cihazına İhtiyaç Duyar?

Yardımcı kalp destek cihazları son evre kalp yetmezliğindeki hastalarda başlıca şu amaçlar için kullanılmaktadır.

1. Aniden kalp yetersizliği gelişen hastalarda, diğer organ fonksiyonlarında oluşacak bozulmanın önüne geçmek ve uzun süreli bir destek sistemi uygulayana kadar hastayı hayatta tutabilmek için kısa süreli kullanım amacıyla (kısa süre ile uygulanan cihazlar),
2. Kalp kası iltihabı (Miyokardit) gibi aniden kalp yetersizliği oluşturan ama ilaç tedavisi sonucu tamamen iyileşen hastalıklarda, hastalığın şiddetli seyrettiği dönemde hastanın hayatta tutulabilmesi için iyileşmeye amacıyla (kısa süre ile uygulanan cihazlar),
3. Kalp nakli için bekleme listesinde olan, ancak kalp beklerken kalp yetersizliği ilerleyen hastalarda kalp nakline kadar hayatta tutmak için (uzun süre ile uygulanan cihazlar),
4. Çeşitli sebeplerden (ileri yaş, ciddi böbrek, karaciğer hastalığı vb.) dolayı kalp nakli olamayacak durumda olan hastaların yaşam süresini ve kalitesini arttırmak için hayat boyu kullanım amacıyla (uzun süre ile uygulanan cihazlar),
5. Yüksek pulmoner (akciğer) rezistans/basınç (PVR) nedeni ile kalp nakli yapılamayan hastalarda VYC takıldıktan sonra PVR düşme görülebilmektedir. Bu hastalara daha sonra kalp nakli yapılabilme şansını doğurmak için (uzun süre ile uygulanan cihazlar).
6. Kalbin hem sağ hem de sol tarafında şiddetli yetmezlik gelişmiş ise total yapay kalp cihazı yerleştirilir.

Total Yapay Kalp Cihazı

Hastalıklı kalbin vücuttan çıkarılıp yerine konan ve dolaşımı yürüten cihazdır. Geçici amaçla, yani kalp nakline kadar hastayı hayatta tutar.

Yardımcı Yapay Kalp Cihazı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular ve Sorunlar

Yapay kalp destek cihazları, vücut içine yerleştirilen (implantable, minyatür) ve vücut dışında (parakorporal) olan olmak üzere iki farklı gruptur. Hangisinin takılacağı, hastanın kalp yetersizliğinin ve genel durumunun özelliklerine göre belirlenir. Yapay kalp destek cihazı ameliyatı, takılan cihazın türüne göre değişse de eğer bir komplikasyon gelişmez ise ortalama 4-6 saat süren bir ameliyattır. Pompa göğsünüzün içinde durur ve doğrudan kalbinize bağlıdır. Kalbinizin sol tarafından aort damarınıza (kalbinizden vücudunuzun diğer kısımlarına kan taşıyan büyük kan damarı) kan pompalar. Ameliyatı biten hastalar, yoğun bakımdaki özel nakil odasında uyanırlar, tüm bulgular normale geldiğinde solunum cihazından ayrılırlar. Kan pompadan bahçe hortumundan çıkan su gibi sürekli bir akış halinde çıkar. Bu sürekli akış normal bir kalbin nabız atışından farklıdır ve sonuç olarak nabzınızı hissedemeyebilirsiniz. Endişelenmenize gerek yok, bu normal bir durum. Bu hastalar, cihazla yaşadıkları süre boyunca kan sulandırıcı ilaçlar kullanmak ve düzenli olarak kan testleri yaptırarak bu ilaçların dozlarını doktorlarına danışmak zorundadırlar. Pompa kontrolör adı verilen küçük bir harici bilgisayarla çalışır. Pompa ve kontrolörüst karın bölgenizdeki deriden geçen küçük bir kabloyla (aktarma organı) birbirine bağlıdır. Kontrolör pompayı çalıştırır ve sistemin çalışmasını kontrol etmeniz için metin mesajları ve sesli alarmlar da sağlar. Kontrolör iki batarya veya bir batarya vepriz elektriği ile çalışır. Sistemin tamamı taşınabilir ve yaklaşık 1,5 kg. ağırlığındadır. Belinize bir taşıma çantası takabilir veya omzunuzda taşıyabilirsiniz, böylece sistemi her gittiğiniz yere götürürsünüz.

Yapay Kalp Cihazı Programı

Hastanemizde Yapay Kalp Destek Cihazı Programı 1990 yılında başlamış olup günümüze kadar devam etmektedir. 2001 yılında da Türkiye’deki ilk intrakardiyak kalp pompası hastamıza başarı ile implante edildi. Yapay kalp destek cihazı ile ilgili teknolojik gelişmeler ekiplerimiz tarafından yakından takip edilmektedir. Günümüzde dünyadaki ileri nakil merkezlerinde kullanılan miniaturize kalp pompaları hastanemizde de hastalarımız için kullanılmaktadır. Hastanemizde 2013 yılında ilk defa iki hastamıza total yapay kalp cihazı başarı ile implante edildi.