⚠️ Önemli Not:
Bu belge bir toplum bilgilendirme aracıdır. Kişisel sağlık kararları için mutlaka hekiminize danışınız. Rehber, hekim-hasta ortak karar sürecini desteklemek için hazırlanmıştır.

A. Bu Rehber Neden Önemli?

Dünya genelinde kardiyovasküler hastalıklar (kalp ve damar hastalıkları) ölümlerin başlıca nedeni olmaya devam etmektedir. Yüksek kolesterol bu riskin en önemli ve değiştirilebilir nedenlerinden biridir. Amerikan Kardiyoloji Koleji (ACC) ve Amerikan Kalp Derneği (AHA), en güncel bilimsel kanıtları değerlendirerek 2026 yılında yeni kolesterol yönetimi rehberini yayımladı.

Rehber neden güncellendi?

• 2018 rehberinden bu yana yeni ilaçlar klinik kanıt kazandı (bempedoik asit, PCSK9 inhibitörleri)
• Daha doğru risk hesaplama yöntemleri geliştirildi (PREVENT denklemleri)
• Lipoprotein(a) ve ApoB gibi yeni biyobelirteçlerin önemi kanıtlandı
• LDL hedef değerleri 2018’de kaldırılmıştı — 2026’da geri döndü
• Erken tedavinin önemi konusunda çok güçlü yeni kanıtlar ortaya çıktı
• Bempedoik asidin statin kullanamayanlarda koruyucu etkisi gösterildi

B. Temel Kavramlar: Kolesterol ve Kan Yağları

B.1 Kolesterol Nedir?

Kolesterol, vücudumuzun hücre zarlarını oluşturmak, hormon üretmek ve sindirime yardımcı olmak için ihtiyaç duyduğu bir yağdır. Karaciğer tarafından üretilir, ayrıca yediğimiz hayvansal gıdalardan da alınır. Problem, kanda çok fazla biriktiğinde başlar.

B.2 Ateroskleroz: Damarların Tıkanma Süreci

LDL kolesterol kan damarlarının iç duvarına yapışır ve zamanla plak oluşturur. Bu süreç çocuklukta başlar ve onlarca yıl sessizce ilerler. Plak büyüdüğünde ya damarı daraltır ya da koparak ani tıkanıklığa (kalp krizi, inme) yol açar.

❤️ Önemli Gerçek:
LDL kolesterolün ateroskleroza etkisi birikmeli ve zaman bağımlıdır. Erken yaşta başlayan yüksek LDL, aynı seviyenin orta yaşta başlamasından çok daha fazla hasar verir. Bu nedenle 2026 rehberi erken tedaviyi özellikle vurguluyor.

C. 2026 Rehberinin 10 Büyük Yeniliği

Bu rehber 2018’e göre köklü değişiklikler içeriyor. İşte en önemli 10 yenilik:

YENİLİK 1: LDL Hedef Değerleri Geri Döndü

2018 rehberinde LDL hedefi kaldırılmış, sadece ‘yüzde düşürme’ önerilmişti. 2026 rehberi hem yüzde düşürmeyi hem de mutlak hedef değerleri birlikte öneriyor.

YENİLİK 2: Yeni Risk Hesaplama — PREVENT Denklemleri

Artık eski ‘Pooled Cohort Equations’ yerine ‘PREVENT Denklemleri’ kullanılıyor. Bu yeni sistem hem 10 yıllık hem de 30 yıllık riski hesaplayabiliyor.

CPR Modeli — Üç Adımda Risk Değerlendirmesi:

C — Hesapla: PREVENT-ASKH denklemleriyle 10 yıllık risk hesapla
P — Kişiselleştir: Risk artırıcıları göz önünde bulundur (tabloya bak)
R — Yeniden Sınıflandır: Gerekirse KAK skoru ile riski netleştir

YENİLİK 3: Lp(a) Ölçümü Artık Herkese Öneriliyor

2026 rehberi, tüm yetişkinlerin hayatlarında en az bir kez Lp(a) [Lipoprotein(a)] ölçtürmeleri gerektiğini sınıf 1 (en yüksek) öneri düzeyinde belirtiyor.

Lp(a) Neden Önemli?

• Lp(a) seviyesi ağırlıklı olarak genetik olarak belirlenir ve değişmez
• Yaşam tarzı değişiklikleri Lp(a)’yı çok az etkiler
• Tek bir ölçüm genellikle yeterlidir 

🧬 Genetik Risk:
Lp(a) yüksekliği çocuklara geçer. Siz veya birinci derece akrabalarınızda yüksek Lp(a) varsa, tüm birinci derece aile bireylerinin (ebeveyn, kardeş, çocuk) ölçtürmesi önerilir.

YENİLİK 4: ApoB Testi — Gizli Riski Bulmak İçin

Yeni rehber, LDL ve non-HDL hedeflerine ulaşıldıktan sonra ApoB testinin ek risk değerlendirmesi için kullanışlı olduğunu belirtiyor. Özellikle şu durumlarda değerlidir:

• Trigliserid yüksekliği (> 200 mg/dL) olan kişiler
• Diyabet hastalarında
• Düşük elde edilmiş LDL (< 70 mg/dL) olmasına rağmen risk endişesi devam edenlerde 

🔬ApoB Neden Önemli?
Standart kolesterol ölçümü kimi zaman riski gizleyebilir. LDL ‘normale’ görünse de ApoB yüksek olabilir. ApoB, kanda dolaşan tüm zararlı lipoprotein parçacıklarını sayar ve gerçek tehlikeyi daha doğru yansıtır.

YENİLİK 5: Koroner Kalsiyum (KAK) Skoru — Tedavi Kararında Belirleyici

Bazı kişilerde ilaç tedavisi başlatılıp başlatılmaması belirsiz olabilir. Bu durumlarda koroner kalsiyum (KAK) skoru, kalp damarlarındaki plak birikimini ölçerek kararı netleştirmeye yardımcı olur. 

*İstisnalar: Aile hiperkolesterolemisi, LDL≥190, diyabetli ve 40 yaş üstü, aktif sigara içimi, ailede erken kalp hastalığı öyküsü olanlarda KAK=0 bile tedaviyi ertelemeye yetmez.

YENİLİK 6: Erken Tedavi — Gençlikte Başlamak Kritik

2026 rehberi, kolesterol yönetimini erken yaşlara taşımanın hayat kurtarıcı olduğunu güçlü kanıtlarla ortaya koyuyor.

• Çocukluk çağında sağlıklı diyet ve egzersiz ile dislipideminin önlenmesi temel strateji
• Genetik (ailesel) hiperkolesterolemili çocuklarda erken ilaç tedavisi
• Genç erişkinlerde LDL ≥ 160 mg/dL ise veya ailede erken kalp hastalığı varsa ilaç tedavisine erken başlanması
• LDL’nin erken ve uzun süreli yüksek kalması, kısa süre yüksek olmasından çok daha fazla hasar verir 

👶 Neden Erken Başlamak Bu Kadar Önemli?
LDL’nin damar duvarına verdiği zarar zaman ile birikir. 20’li yaşlardan 60’lı yaşlara kadar yüksek LDL ile yaşayan biri ile 40 yaşından itibaren yüksek LDL’si olan biri aynı değildir. Erken önlem = daha az hasar.

YENİLİK 7: Diyabet, Kronik Böbrek Hastalığı ve HIV’de Kolesterol Tedavisi

40-75 yaş arasında diyabeti, kronik böbrek hastalığı (evre 3-4) veya HIV infeksiyonu olan kişilerde LDL düzeyinden bağımsız olarak kolesterol düşürücü ilaç tedavisi öneriliyor.

YENİLİK 8: PCSK9 İnhibitörleri için Ezetimib Şartı Kalktı

2018 rehberinde PCSK9 inhibitörlerine (evolokumab, alirokumab) geçmeden önce ezetimib kullanmak zorunluydu. 2026 rehberi bu şartı kaldırdı.

Yeni Yaklaşım:

• Statin tedavisinden sonra ilaç seçimi artık ‘ne kadar LDL düşürülmesi gerekiyor?’ ve ‘hasta tercihi’ esas alınarak yapılıyor
• Ezetimib, bempedoik asit veya PCSK9 inhibitörü arasındaki tercih klinisyen ve hasta kararına bırakıldı
• PCSK9 inhibitörlerinin uzun dönem güvenlik verileri güçlendi; maliyet de düştü 

💊 Bempedoik Asit: Statin Kullanamayanlara Yeni Seçenek
Kas ağrısı nedeniyle statin kullanamayan kişiler için bempedoik asit yeni bir umut. CLEAR Outcomes çalışmasında LDL’yi %20 düşürdü ve kalp krizi riskini anlamlı oranda azalttı. Kas dokusunda aktive olmadığı için statin yan etkisi yaratmıyor.

YENİLİK 9: Besin Takviyelerine Açık ‘Hayır’

2026 rehberi, kolesterol veya trigliseridi düşürmek amacıyla besin takviyesi (dietary supplement) kullanımına açıkça karşı çıkıyor. Bu, Sınıf 3 öneri düzeyidir — yani ‘yapma, zarar verebilir veya yararı yoktur’ anlamına gelir.

• Sarımsak kapsülleri, kırmızı maya pirinci, balık yağı hapları (reçeteli yüksek doz omega-3 değil), bitki sterolleri vb.
• Bu ürünlerin LDL veya trigliserid düşürme etkinliği klinik çalışmalarda tutarsız ve sınırlı bulundu
• Besin takviyesi kullanmak, gerçek tedaviyi geciktirerek riske yol açabilir 

⚠️ Eczanede veya internette satılan kolesterol takviyelerine dikkat!
‘Kolesterolü düşürür’ ifadesi taşıyan takviyelerin bilimsel kanıtı yetersizdir. Gerçek tedavinin yerini alamazlar. Hekiminizle konuşmadan kullanmayın.

YENİLİK 10: Kadına Özgü Risk Faktörleri Artık Resmi

2026 rehberi, kadına özgü üreme sağlığı geçmişinin kardiyovasküler risk değerlendirmesine dahil edilmesini öneriyor.

Risk Artırıcı Kadın Sağlığı Faktörleri:

• Erken menopoz (45 yaş öncesi)
• Gebelikte hipertansiyon (preeklampsi, gestasyonel hipertansiyon)
• Gestasyonel diyabet
• Erken doğum (37 hafta öncesi)
• Tekrarlayan düşük
• Erken menarş (10 yaş öncesi)

Bu faktörlerin varlığında bir kadının kalp hastalığı riski olduğundan daha yüksek değerlendirilebilir ve kolesterol düşürücü tedavi daha erken gündeme gelebilir.

D. Yaşam Tarzı — Tedavinin Temeli

Her ilaç tedavisinin yanında, hatta ilaç gerekmese de, yaşam tarzı değişiklikleri kolesterol yönetiminin temelini oluşturur. 2026 rehberi yaşam tarzının tek başına kardiyovasküler riski yaklaşık %50 azaltabileceğini belirtiyor.

D.1 Kalp Dostu Beslenme

D.2 Fiziksel Aktivite

AHA Önerisi — Haftada Ne Kadar?

• Orta yoğunluklu aerobik aktivite: Haftada en az 150 dakika (günde 30 dk, 5 gün)
• Veya: Yüksek yoğunluklu aerobik aktivite: Haftada 75 dakika
• Kas güçlendirme: Haftada 2 gün
• Uzun süre oturmanın zararlarını azaltmak için her saat başı 5 dakika yürüyün

Egzersizin Kolesterole Etkisi:

• LDL’yi % 5-10 düşürür
• HDL’yi artırır
• Trigliseridi belirgin düşürür
• Kilo verilmesine katkı sağlar — kilo kaybı LDL’yi daha da düşürür

D.3 Diğer Yaşam Tarzı Önerileri

E. İlaç Tedavileri — Güncel Seçenekler

Kolesterol düşürücü ilaçların seçimi; kişinin risk düzeyi, diğer hastalıkları, tolerabilitesi ve tercihi gözetilerek hekim tarafından bireyselleştirilir. Aşağıda mevcut seçenekler özetlenmiştir.

💊 Statin Yan Etkisi Yaşıyorsanız:
Kas ağrısı veya karaciğer problemi nedeniyle statin kullanamıyorsanız artık bempedoik asit gibi alternatifler mevcut. Hekiminizle konuşun; tedaviyi bırakmak yerine alternatif arayın. İlaç kesilmesi riski artırabilir.

F. Trigliserid Yüksekliği — Ayrı Bir Sorun

Trigliserid (TG) yüksekliği bağımsız bir kardiyovasküler risk faktörü olmakla birlikte çok yüksek düzeylerde (≥ 1000 mg/dL) pankreas iltihabı (pankreatit) riskini de artırır.

Trigliseridi Yükselten Başlıca Nedenler:

• Alkol tüketimi
• Şekerli içecekler, rafine karbonhidratlar, beyaz un
• Obezite ve kontrolsüz diyabet
• Hipotiroidizm, böbrek hastalığı
• Bazı ilaçlar (beta blokerler, östrojen, glukokortikoidler, bazı antipsikotikler)
• Genetik bozukluklar

G. Çocuklarda ve Gençlerde Kolesterol

2026 rehberi, kolesterol yönetimini artık çocukluk çağından başlatıyor. Ailesel hiperkolesterolemili çocuklarda erken tanı ve tedavi hayat kurtarıcıdır.

Çocuklarda Kolesterol Taraması Ne Zaman?

• 2 yaş ve üstü çocuklarda obezite, diyabet veya ailede erken kardiyovasküler hastalık varsa lipid ölçümü yapılmalı
• 9-11 yaş tüm çocuklara evrensel tarama önerilir
• 17-21 yaş arası tekrar değerlendirme
• Ailede yüksek LDL veya ailesel hiperkolesterolemi varsa mümkün olan en erken yaşta test

👨‍👩‍👧 Ailede Yüksek Kolesterol Öyküsü Varsa:
Ebeveynden birisinde LDL > 190 mg/dL veya erken kalp krizi/stent/bypass öyküsü varsa çocuklarınızı da hekime götürün ve Lp(a) dahil lipid profili ölçtürün. Ailesel hiperkolesteroleminin erken tedavisi büyük fark yaratıyor.

H. Hangi Testler Yapılmalı? — Kontrol Listesi

⏱️ İlaç Başladıktan Sonra Ne Zaman Tekrar Test?
İlaç başlandıktan ya da doz değiştirildikten 4-12 hafta sonra yeni lipid ölçümü gerekir. Ardından her 6-12 ayda bir kontrol. Stabil değerlerde yılda 1 ölçüm yeterlidir.

I. Sık Sorulan Sorular

J. Hızlı Başvuru: 2026 Rehberinin Özeti

10 BÜYÜK YENİLİK — KISA ÖZET

1. LDL hedef değerleri geri döndü: Çok yüksek risk < 55, yüksek risk < 70 mg/dL
2. PREVENT denklemleri ile daha doğru risk hesaplama; CPR modeli (Hesapla-Kişiselleştir-Yeniden Sınıflandır)
3. Lp(a): Tüm yetişkinlere yaşamda en az 1 kez ölçüm önerildi
4. ApoB: Özellikle diyabet ve trigliserid yüksekliğinde ek risk tespiti için kullanışlı
5. KAK skoru: Tedavi kararı belirsizliklerde belirleyici araç — erkek ≥40, kadın ≥45
6. Erken tedavi kritik: Gençlikte başlayan yüksek LDL daha fazla hasara yol açıyor
7. Diyabet, KBH, HIV: 40-75 yaş arasında LDL düzeyinden bağımsız ilaç tedavisi
8. PCSK9 inhibitörleri için ezetimib ön koşulu kaldırıldı; bempedoik asit yeni seçenek
9. Besin takviyeleri kolesterol için önerilmiyor — Sınıf 3 (zarar veya yararı yok)
10. Kadına özgü risk faktörleri resmi hale geldi: preeklampsi, gestasyonel diyabet, erken menopoz

📚 Kaynak

Blumenthal RS, Morris PB, Gaudino M, et al. 2026 ACC/AHA/AACVPR/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Dyslipidemia: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2026;153. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001423

Bu belge toplum bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Bireysel tıbbi karar için hekiminize danışınız.

İÇİNDEKİLER

1. Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) Nedir?

    • Kan Basıncı Kategorileri Tablosu

    • Risk Faktörleri (Kontrol Edilebilen / Edilemeyen)

2. Yüksek Tansiyonun Sonuçları Nelerdir?

    • İnme, Kalp Yetmezliği, Böbrek Hastalığı ve Daha Fazlası

3. Kan Basıncımı Nasıl İyileştirebilirim?

    • Yaşam Tarzı Değişiklikleri Tablosu

    • Sodyumu Neden Kısıtlamalıyım?

    • Yüksek Tansiyon İlaçları ve Yan Etkiler

4. Afrikalı Amerikalılar ve Yüksek Tansiyon

5. Kan Basıncımı Nasıl Doğru Ölçerim?

6. Kaynaklar ve Başvuru Linkleri

1. Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) Nedir?

Kan basıncı, kanın damar duvarlarına uyguladığı kuvvettir. Milimetre cıva (mm Hg) olarak ölçülür ve iki sayı biçiminde yazılır (örneğin 112/78 mm Hg). Yüksek kan basıncı çoğunlukla belirti vermez; bu yüzden ‘sessiz katil’ olarak adlandırılır. 20 yaş üzeri Amerikan nüfusunun neredeyse yarısı yüksek tansiyona sahipken pek çoğu bunun farkında değildir.

Kan Basıncı Kategorileri

Risk Faktörleri

2. Yüksek Tansiyonun Sonuçları Nelerdir?

Yüksek kan basıncı, bir ‘domino etkisi’ gibi yıkıcı sağlık sorunlarına zemin hazırlayan ilk taştır. Kontrol altına alınmadığında kalp krizi, inme, kalp yetmezliği veya böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Etkilenen Organ Sistemleri

Yüksek Tansiyon İnme Riskini Nasıl Artırır?

Yüksek kan basıncı inme için en önemli risk faktörlerinden biridir. Zamanla kalbin iş yükünü artırır ve damarlarınıza zarar verir. Normal kan basıncı olan kişilere kıyasla yüksek tansiyonu olan kişilerde inme geçirme ihtimali çok daha yüksektir.

Yüksek Tansiyonu Nasıl Kontrol Edebilirim?

Daha önce inme veya kalp krizi geçirmiş olsanız bile kan basıncınızı kontrol altında tutmak yeni bir olayı önleyebilir:

3. Kan Basıncımı Nasıl İyileştirebilirim?

Yüksek tansiyonu tedavi ederek inme, kalp krizi, kalp yetmezliği ve böbrek yetmezliği riskini önemli ölçüde azaltabilirsiniz. Aşağıdaki yaşam tarzı değişikliklerinin her biri kan basıncını belirli miktarda düşürür:

Yaşam Tarzı Değişikliklerinin Kan Basıncına Etkisi

SKB = Sistolik Kan Basıncı  |  VKİ = Vücut Kitle İndeksi

Kilo Verme

Kilo vermek için her gün tükettiğinizden daha fazla kalori yakmanız gerekir. Sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite planı için sağlık uzmanınıza danışın. Vücut ağırlığınızın en az %5’ini kaybetmek kan basıncınızı düşürmeye yardımcı olacaktır.

Sodyumu Neden Kısıtlamalıyım?

Kanda fazla sodyum bulunması, kan damarlarının içine su çekerek damar içindeki kan miktarını artırır; bu da kan basıncının yükselmesine yol açar. Bazı kişilerde yüksek tansiyona ya da daha da artmasına neden olabilir.

Alkol 

Alkol kan basıncını yükseltebilir. Alkolü azaltmakta güçlük çekiyorsanız doktorunuzdan destek grupları hakkında bilgi alın.

Fiziksel Aktivite

Düzenli fiziksel aktivite kan basıncını düşürmeye, kiloyu kontrol etmeye ve stresi azaltmaya yardımcı olur. Haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu veya 75 dakika yüksek yoğunluklu aerobik egzersiz hedefleyin. Tempolu yürüyüş veya bisiklet gibi keyif aldığınız aktivitelerle başlayın (Egzersizlere başlamadan önce aile hekiminize danışınız, onun vermiş olduğu öneriler doğrultusunda süreleri düzenleyiniz).

Yüksek Tansiyon İlaçları Hakkında

Risk düzeyinize ve kan basıncı değerlerinize bağlı olarak bir veya birden fazla ilaç gerekebilir. Doktorunuz sizin için en uygun kombinasyonu bulmak üzere deneme süreci uygulayabilir.

Sık Görülen Yan Etkiler

İlacımı Almayı Nasıl Hatırlarım?

4. Afrikalı Amerikalılar ve Yüksek Tansiyon

ABD’deki Afrikalı Amerikalılar, diğer ırk ve etnik gruplarla karşılaştırıldığında daha yüksek hipertansiyon oranına sahiptir. Yüksek tansiyon bu grupta daha ciddi seyredebilir ve bazı ilaçlar bu bireylerde daha az etkili olabilir. Yüksek kan basıncı genellikle belirti vermez; bu yüzden ‘sessiz katil’ adını alır.

5. Kan Basıncımı Nasıl Doğru Ölçerim?

Doğru sonuç alabilmek için ölçüm öncesi ve sırası hazırlık büyük önem taşır. Aşağıdaki adımları takip edin:

6. Kaynaklar ve Başvuru Linkleri

Faydalı Web Siteleri ve Videolar

Referanslar

1. American Heart Association (AHA) (2021). Kan basıncı bilgi sayfaları. heart.org

2. AHA (2021). Yüksek tansiyonu kontrol etmek için aktif olma. heart.org

3. AHA (2022). Tarifler. recipes.heart.org

4. American Medical Association (2022). 7 adımlı ev kan basıncı ölçümü hızlı rehberi. ama-assn.org

5. CDC (2017). Tansiyon ilaçlarını yönlendirildiği şekilde almak için ipuçları [Video]. YouTube.

6. NHLBI (2020). Egzersizi hayatınıza katmanın kolay yolları [Video]. YouTube.

7. NHLBI (2019). 3 Lezzetli Kalp Sağlıklı Tarif [Video]. YouTube.

8. NHLBI (2022). Kalp sağlığı için lezzetli beslenme tarifleri. healthyeating.nhlbi.nih.gov

9. USDA (t.y.). Bütçe dostu sağlıklı beslenme. myplateprod.azureedge.us

10. USDA (2022). MyPlate. myplate.gov

Ülke genelinde herhangi bir hastanede organ bağışı gerçekleştiğinde, hastanede görevli organ nakli koordinatörleri bu bağışı “Ulusal Koordinasyon Merkezi”ne bildirmek zorundadır.

Beyin ölümü, beyin fonksiyonlarının geri dönüşümsüz olarak kaybolmasıdır. Beyin ölümü gerçekleşen kişide solunum ve dolaşım ancak yoğun bakım koşullarında solunum cihazı gibi destek makinelerine bağlanarak sürdürülebilmektedir. Solunum ve kalp atımları destek makinelerine bağlı olarak sürdürülebilir iken, beyin fonksiyonları sürdürülemez. Bu nedenle beyin ölümü tanısı almış kişilerin hayata dönmesi mümkün değildir!!! Yoğun bakım ünitelerinde verilen tüm tıbbi desteğe rağmen ortalama 24 – 36 saat sonra beyin dışındaki organlar da fonksiyonlarını kaybederler. Beyin ölümünün gerçekleşmesinden sonra bu kişiler kadavra donör olarak adlandırılır. Bu donörlerden en kısa süre içerisinde (organlar fonksiyonlarını kaybetmeden önce) organların alınarak bekleyen hastalara nakledilmesi gereklidir. Beyin ölümü, klinik bir tanıdır ve beyin fonksiyonlarının tam ve geri dönüşümsüz kaybıdır.

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı, Organ Dağıtım Hizmetleri ve Esasları, Ulusal Koordinasyon Merkezi ve Bölge Koordinasyon Merkezleri

Beyin ölümü ve organ bağışı (Değişik Başlık: Organ Nakli Yönetmeliği, RG-26/9/2025-33029) 

MADDE 8– (1) Beyin ölümüne ek-1’de yer alan kriterler ile Ulusal Organ Nakli ve Bağışı Koordinasyon Sistemi Uygulama Rehberinde yer alan kriterlere uygun olarak biri nöroloji uzmanıveya beyin ve sinir cerrahisi uzmanı, biri de anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı veya yoğun bakım uzmanından oluşan iki hekim tarafından kanıta dayalı tıp kurallarına uygun olarak oy birliği ile karar verilir.

(2) Birinci fıkrada yer alan hekimlerin aynı hastane kadrosunda yer alması zorunlu değildir.

(3) Beyin ölümü teşhisi koyulan vakalar, vakanın bulunduğu hastanede yer alan organ ve doku nakli koordinatörü tarafından yazılım sistemine kayıt edilir ve Bölge Koordinasyon Merkezine bildirilir.

(4) İlgili hastanede organ ve doku nakli koordinatörü bulunmaması durumunda başhekimlik tarafından Bölge Koordinasyon Merkezine bildirim yapılır. Bu durumda ilgili bildirim ve kayıt işlemlerinden Bölge Koordinasyon Merkezi sorumludur.

(7) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Ölüden organ bağışına yönelik işlemler Kanunda yer alan usul ve esaslara göre yapılır. Bakanlık elektronik ortamda yapılan bağış beyanlarını kayıt altında tutar ve 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununa uygun olarak saklar. Organ bağışına ilişkin elektronik ortamda yapılan işlemlerde aşağıdaki kurallar uygulanır:

a) Kişilerin elektronik ortamda yapacağı organ bağışına ilişkin işlemler, e-Devlet Kapısı üzerindeki organ bağışı uygulaması veya e-Nabız Sistemi üzerinden gerçekleştirilir.

b) Kişilerin e-Nabız profiline giriş yönteminde, güvenli kimlik doğrulama aracı olarak e-Devlet Kapısı üzerinden giriş veya e-Nabız üzerinden güvenli elektronik imza ya da mobil imza ile giriş yöntemleri kullanılır.

c) Elektronik ortamda yapılan organ bağışına yönelik işlemler, iki aşamalı doğrulama yöntemi ile tamamlanır.

ç) Organ bağışı beyanları, beyan esnasında bağışçı tarafından belirlenen kişilere e-Nabız aracılığıyla bildirilir.

d) Bağışçı, organ bağışına ilişkin beyanını bu fıkrada belirlenen usule tabi olarak değiştirebilir.

(8) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Kişi; eşi, reşit çocukları, ana veya babası veya kardeşlerinden birini, bunlar yoksa herhangi bir yakınını organ bağışı ile ilgili iradesini ölümünden sonra ortaya koymak üzere belirleyebilir veya bu kişileri sıralayabilir. Belirlenen kişinin iradesinin ölünün diğer yakınlarının hilafına olması halinde belirlenen kişinin iradesi esas alınır.

(9) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Kişinin organ bağışı ile ilgili herhangi bir beyanının olmadığı hallerde, sırasıyla ölüm anında yanında bulunan eşi, reşit çocukları, ana veya babası veya kardeşlerinden birisinin, bunlar yoksa yanında bulunan herhangi bir yakınının muvafakatiyle ölüden organ veya doku alınır.

(10) (Ek:RG-26/9/2025-33029) Organları başkasına nakledilen bağışçıların eş ve birinci derece yakınlarına, organ nakline ihtiyaçları olması halinde acil hastalardan sonra gelmek üzere öncelik verilir.

Beyin Ölümü İle Bitkisel Hayat Arasındaki Fark Nedir ?

Beyin ölümü ile bitkisel hayat kavramları birbirinden farklıdır. En önemli fark, bitkisel hayattaki hastaların solunumlarının devam etmesidir. Bu hastalar aylarca ya da yıllarca yaşamaya devam etmekte ve bazı durumlarda iyileşerek normal yaşamlarına bile geri dönebilmektedir.

Organ Bağışı Nedir?

Kişi hayatta iken, serbest iradesi ile tıbben yaşamı sona erdikten sonra doku ve organlarının başka hastaların tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir. 2238 sayılı yasaya göre 18 (on sekiz) yaşından büyük ve akli dengesi yerinde olan herkes organlarının tamamını veya   bir bölümünü bağışlayabilir.

Organ bağışında bulunan kişinin organlarının hangi durumda ve nasıl alınacağı “Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun’da açıkça belirtilmektedir.

Organ Bağışı Nerelere Yapılır ?

• E-Devlet üzerinden
• Sağlık Müdürlüklerine
• Hastanelere
• Emniyet Müdürlüklerine (Ehliyet Alımı Sırasında)
• Organ Nakli Yapan Merkezlere
• Organ nakli ile ilgilenen vakıf, dernek vb. kuruluşlara organ bağışı işlemi yapılabilir.

Organ bağışının dini yönden sakıncası var mı?

• Organ bağışının dini yönden sakıncası yoktur. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu 6.3.1980 tarih ve 396/13 sayılı kararı ile organ naklinin caiz olduğunu açıklamıştır.
• Diyanet İşleri Başkanı Görmez, “Dini, ilmi, tıbbi, hukuki şartlar yerine geldikten sonra bizim organlarımızı bağışlamamız candan cana giden en büyük sadakadır” dedi.
• Kuran-ı Kerim’de de “Kim bir insana hayat verirse onun tüm insanlara hayat vermişçesine sevap kazanacağı” beyan olunmaktadır. (Maide Suresi, Ayet 32)

Bağışlanan organlar kimlere nakledilir?

Organ alacak hastalar öncelikle:

• Kan grubu ve doku grubu uyumu,
• Yaş,
• Boy,
• Kilo gibi kriterlere
• Tıbbi aciliyet durumuna göre belirlenir.

Organ ve doku nakli, canlıdan ve kadavradan olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilebilmektedir.

CANLIDAN ORGAN NAKLİ: Alıcının dördüncü dereceye kadar (4. derece dahil) akrabalarından yapılabilmektedir. Akraba dışı organ nakilleri, Organ Nakli Merkezindeki Yerel Etik Kurulun değerlendirmesi sonucunda yapılmaktadır.

Kadavra donör (verici): Yoğun bakımda tedavisi devam ederken, beyin ölümü denilen geri dönüşümsüz beyin hasarı gelişmiş hastaların organları bağışlandığı takdirde bunlar kadavra donör olarak tanımlanmaktadır.

Canlı donör (verici): Sağlıklı organlarından birini veya bir kısmını kendi sağlığını ve yaşam kalitesini bozmamak şartı ile ihtiyacı olan başka bir insana bağışlayan kişidir. Bu durumda onay erişkinse kendisinden çocuksa ebeveynlerinden alınır. Organ nakli gereken hastanın eşi veya yakın akrabaları, doku, kan grubu uyumu mevcut ise organ bağışında bulunabilmektedir; bunlar canlı donör olarak tanımlanmaktadır. Böbrek ve karaciğer canlıdan nakil yapılabilen organlardır

Vücut, nakledilen organları yabancı bir cisim olarak algılar ve saldırıya geçer. Vücudumuzdaki bağışıklık sistemi dediğimiz karmaşık bir sisteminin hücreleri, soğuk algınlığına sebep olan vücuda giren herhangi bir virüs veya bakteriye saldırır gibi vücut dolaşım sistemi ile bağlantılı olarak nakledilen organın dokularına saldırıp hasar vermek ister. Bağışıklık hücrelerinin yeni kalbe saldırmasına rejeksiyon diyoruz.  Rejeksiyon denilen bu olay genellikle organ naklini takip eden birkaç hafta içerisinde görülür.  Ancak aylar hatta yıllar sonra da böyle bir tepkiyle karşılaşılabilir.  İşte bu sebepten dolayı, organ nakli yapılan hastalar geri kalan hayatları boyunca bu anti-rejeksiyon (immünsupresif) ilaçlarını almak zorundadırlar. Organ nakillerinin başarılı olması hastaların doktor tavsiyesini dinleyip bu ilaçları tavsiye edilen dozda, saatinde, hiç aksatmadan kullanmalarına bağlıdır.

Vücudunuzun, nakledilen organa olan tepkisini azaltmak için:

İlaçlarınızı doktorunuzun tavsiyeleri doğrultusunda almalısınız. Yeni kalbinize vücudun reaksiyon göstermemesi için kullanmak zorunda olduğunuz ve sizin için çok önemli olan immünosupresif ilaçlarınız:

• Sandimmun-Neoral (Siklosporin- A) veya İmuran veya Prograf (Takrolimus)
• Cell-cept (Mycophenolate Mofetil) veya My Fortic
• Deltakortil (Prednisolon)

Diğer ilaçlarınız da önemli olup, onlar da zamanında içilmelidirler. İlacınızı almayı   hiçbir zaman   ihmal etmeyin ve ilaç dozunu kendi kendinize değiştirmeyiniz. İlacınızı her gün aynı saatlerde almaya çalışınız. İlacınızı bol su ile içiniz (En azından bir dolu bardak). Yukarıdaki ilaçlara ilave olarak hekiminiz ek ilaçlar verebilir.

İlacınızı almayı unutursanız hatırladığınız anda hemen alın. Eğer bir sonraki ilacınızı alma vaktinize çok yaklaştıysanız unuttuğunuz dozu almayın ve normal dozunuzu ve ilaç alma saatinizi değiştirmeyiniz. Almakta olduğunuz herhangi bir ilacı doktorunuzun tavsiyesi ile bırakmak gerektiğinde, immünosupresif ilaçlara yapacağı etkileşimi irdeleyin.

Tatil günlerini ve yapacağınız seyahatleri göz önünde bulundurarak ilaç stoklarınızı ayarlayınız. Doktor tavsiyesi olmadan alacağınız ilaçlarda anti-rejeksiyon ilaçlarıyla olan etkileşimini araştırın, mümkünse doktorunuza danışmadan yeni bir ilaç almayınız. Lokman hekim ilaçlarından kesinlikle uzak durun!!!!!!!!

İlaçlarınız greyfurt suyu ile birlikte içmemelisiniz. Greyfurt suyu ilaçlarınızın etkilerini değiştirebilir. Olumsuz sonuçlara sebebiyet verebilir (bilhassa Siklosporin ve antihistaminik ilaçların, kolesterol düşürücü ilaçların etkilerini arttırabilmektedir). Doktor ziyaretlerinizde mutlaka organ nakli yapıldığını yeni doktorunuza bildirin. Yeni yan etkiler oluşursa ya da bir enfeksiyon olursa mutlaka doktorunuza bildirin.

Rejeksiyon Durumunda:

Bağışıklık hücrelerinin yeni organa saldırıp öldürmemesi için verilen yukarıda adları yazılı reddi önleyici ilaçlar; Cyclosporin, Prograf, İmuran, Cell-Cept (My fortic), Prednison (deltacortil) gibi ilaçlar düzenli olarak alındığı halde bazen bağışıklık hücreleri yeni kalbe saldırabilir. Hemen hemen bütün hastalar en az bir veya daha fazla rejeksiyon geçirebilirler. Bu durumda hiç vakit kaybetmeden buna yönelik ilaçlar başlanır. Bu ilaçlar bir süre sonra yavaş yavaş rejeksiyon geçerken, dozajı düşürerek tedaviye devam edilir. Sonuç olarak rejeksiyon önleyen ilaçları hayatınızın geri kalan tüm zamanlarında sürekli almak zorundasınız. Dozajları azalabilir fakat hiçbir zaman, atlanmamalı ve bırakılmamalıdır. Rejeksiyon ameliyattan sonra ilk altı hafta içesinde daha sık görülebilir. Daha sonraki zamanlarda olma ihtimali azalır. Fakat ileriki zamanlarda da her an olabilir. Bunun için periyodik kontrollere aksatmadan devam etmek gerekir. Rejeksiyon durumunda bağışıklık sisteminiz yeni kalbinize hasar vermeden erken aşamada rejeksiyonu tespit etmenin tek yolu, sıklıkla kontrol altında olmaktır. Doktorlarınız rejeksiyon olup olmadığını ilk birinci sık muayenelerle, kan testleriyle ve eko çekimleriyle ve biyopsi yapılarak teşhis ederler. Daha sonraki yıllarda kontrol zamanlarının aralığı uzatılabilir.

Enfeksiyonlar:

Bağışıklık hücrelerinizin, yeni kalbinize saldırmasını önleyen ilaçlar, aynı zamanda vücuda, dolaşım sistemine giren bakteri, virüs, parazit ve mantar gibi vücuda zarar verecek hastalık yapacak canlılara saldırıyı da önlediğinden hastanın vücudu korumasız kalır. Rejeksiyon durumlarında yüksek dozda ilaç alındığından, bu risk daha fazla olur. Ameliyat sonrası ve rejeksiyon durumlarında hastanın steril koşullarda bakımı ve azami hijyen sağlanarak korunması ve bakımı gerekir.​

Rejeksiyonu önleyici ilaçların Sürekli kullanımına bağlı olarak oluşabilecek diğer hastalıklar:

• Yüksek Tansiyon; Sürekli takip edilmelidir. Gerekirse doktorunuz tansiyon düşürücü ilaç yazabilir. Yüksek tansiyon takip edilip kontrol altına alınmaz ise, böbreklere, kalbe, damar sistemine ve beyne zarar verebilir. Felçlere, kalp krizine neden olabilir.
• Şeker: İlaçlara bağlı olarak kan şekeriniz yükselebilir. Özellikle beslenmeye dikkat edilmeli.
• Yüksek kolesterol; Kolesterolü kontrol altına alacak reçete verilerek önlenir.
• Yeni jenerasyon ilaçların kullanımı ile sıklığı azalmış olmak ile birlikte bazı kanser türlerinin ortaya çıkması (Lymphoma ve deri kanserleri gibi): Doktor tarafından ilaç dozları azaltılarak önlenir.
• Osteoporosis (Kemik erimesi); bu hastalık kötü beslenme, hareketsizlik, prednison ve diğer rejeksiyon önleme ilaçlarına bağlı olarak kemiklerin incelmesi olup testlerle teşhis edilebilir.
• Görme: Görme bozukluğu durumunda göz doktoruna giderek katarakt ve glokom testleri yapılır.
• Böbrek hastalıkları; Düzenli kan ve idrar testleri yapılarak böbrek fonksiyonları takip edilmelidir. Önlem olarak ilaç düzeyi azaltılır. Bol su içilerek hasarın oluşması önlenir.

Vitaminler, mineraller, antibiyotik ve antiviral ilaçlar:

Bactrim: (Trimetoprim-Sülfamemetoksazol)

İmmünosupresif ilaç alan hastalarda sıkça görülen pneumocystic carini pneumonia ‘yı önleyicidir. Bazı yan etkileri görülebilir; Cyclosporine ile etkileşime girebilir ve kan düzeyini düşürebilir. Nadir de olsa bulantı ve kusmaya sebep olabilir. Alerjisi olanlar 6. aya kadar bu ilaç yerine hekiminiz başka ilaçlar verebilir.

Waltrex:

Organ nakli sonrası görülebilen Cytomegalovirus (CMV) ve Herpes Zoster, Herpes simplex gibi Viral enfeksiyonların önlenmesinde kullanılır.

Mycostatin:

Yüksek dozda bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar alırken ağız içinde mantar enfeksiyonlarının oluşmasına engel olur. Günde 4 kez 5cc- ağızda gargara yapılacak ve yutulacak. Prednisolon (Deltakortil) kalması gereken düzeye düştüğünde doktorunuzun kararı ile kesilebilir.

Folik Asit:

Kırmızı kan hücre sayısını arttırmak için demir ile birlikte işlev görür.

Folik asit ile etkileşen bir demir bileşimi. Demir ve Folik asit vücudunuz için gerekli olan besini vererek, kırmızı kan hücrelerinin artmasına yardımcı olur. Ameliyat sonrası demir sadece kan değeri normale gelene kadar verilir. Yan Etkisi: Kabızlık.

Omeprol: (Omeprasol) 20mg.

Yoğun ilaç kullanımına karşı mideyi koruyucu olarak kullanılır.

Aşağıdaki durumlarda doktorunuzu haberdar ediniz

• Uzun süren 37.5 C üstü yüksek ateş olduğunda,
• Halsizlik, çabuk yorulma, nefes darlığı, yüksek seyreden tansiyon
• Bir iki gün içinde süratle kilo almak.
• Dokuda su birikmesi.
• Kalp ritim bozukluğu.
• Sebebi bilinmeyen bayılma durumu
• Bir günden fazla devam eden ishal, kanlı ishal.
• İki günden fazla devam eden kabızlık.

Yaşam tarzınız nasıl olacak:

İlk haftalarda ve aylarda bol bol dinlenin. Yemeklerden sonra en az yarım saat istirahat gerekir. Yürüyüşler hemen yemek sonrası olmamalı. Organ nakli sizin normal bir hayata geri dönmenizi sağlayabilir. Uzun süredir sağlık sorunları yaşadıktan sonra organ nakliyle gelecek olan yeni hayatınızda sağlığınıza önem vermeniz gerekmektedir.  Bu konu oldukça önemlidir, çünkü organ nakillerinden sonra organ naklinden önce yaşadığınız sağlık sorunlarını tekrar yaşamamak için yeni kalbinizi ve sağlığınızı iyi korumalısınız.

Beslenme:

Taburcu olmadan evvel hastanemizdeki diyet bölümüne uğrayıp diyet uzmanlarımızdan kendi kilo, boy ve yaş durumunuza uygun diyet programınızı alınız ve verilen diyeti aynen uygulayınız (Özellikle, Tuz, Şeker, karbonhidratlı gıdaları azaltınız). Muhtemelen organ naklinden sonra iştahınızın açıldığını hissedeceksiniz; özellikle organ naklinden önce rahatsızlığınız uzun süreyle olduysa.  Sağlıklı beslenme organ naklinden sonra gelen iyileşme sürecinizde tedavinizin bir parçasıdır.  Bazı anti-rejeksiyon ilaçları iştahınızı çok arttıracağından nakilden sonra hızlı kilo alabilirsiniz. Böyle durumda doktorunuzu haberdar ediniz ve ilaç dozlarınızı yeniden ayarlayabilirler. Bilinçli beslenme ve az yağlı ve şekerli, fiber yoğun bir diyet ile beslenmeniz tavsiye edilir. Beslenmeniz hakkında sorularınızı ayrıca doktorunuza sorabilirsiniz.  Ameliyattan sonra haftada bir kez tartılmanız tavsiye edilir. Günde bir kez kan basıncı (Tansiyon) takibi yapılmalı. Tansiyonunuzu yükseltebileceği için tuz tüketimini azaltmalısınız. Her konuda olduğu gibi beslenme konusunda da doktorunuzun tavsiyesine uymanız gerekmektedir. Tek yönlü beslenmeden kaçınınız. Tuzlanmış, tütsülenmiş, kurutulmuş etler ve yiyeceklerin, konserve edilmiş, dondurulmuş gıdaların yenilmemesi gerekir. Et süt, tavuk, hindi, balık, süt ve süt ürünleri, taze ve günlük olarak alınmalıdır. Yiyecek ve içeceklerinizin taze, temiz ve hijyen kuralların uygun olarak hazırlanmış ve iyi pişmiş olmasına dikkat edilmelidir (bilhassa etler iyi pişmeli). Hazırlanan yemekler günlük olarak tüketilmelidir. Uygun olmayan koşullarda beklemiş, bayat, bozuk, küflenmiş olmamalıdır. Marketlerden aldığınız gıda maddelerinin mümkünse kapalı vakum ambalajlı olanlarını tercih ediniz.

• Sıvı ve tuz kısıtlaması
• Na+(sodyum) miktarı fazla yiyecekler.
• Protein alımında kısıtlama.
• Kalori kısıtlaması.
• Konsantre karbonhidrat kısıtlaması (su miktarı azaltılmış zenginleştirilmiş gıdalar)
• Kolesterol ve yağ kısıtlaması
• Kafein kısıtlaması.
• Beyin, sakatatlar, kurutulmuş meyve, şekerli yiyecekler, çikolata, krema, unlu gıdalar vs kısıtlanması.
• Alkol Kısıtlaması yapılmalıdır.

Sıvı ve tuz kısıtlaması:

Prednisolon alımı tuz ve sıvıyı vücutta tuttuğu için tuz kontrollü kullanılmalıdır. Tuz ve buna bağlı olarak vücutta, arter ve damarlarda, fazla su tutulmasına sebep olur. Bundan sakınmak için her ikisini de azaltmalısınız. Sıvıyı almak için, meyve suyu yerine meyve yiyiniz. Tuz kısıtlamasını doktorunuz reçetelendirebilir. Sodyum miktarı fazla olan yiyecekler: Hazır soslar, hazır çorbalar, konserveler, domates salçası, tuzlu peynirler, dondurulmuş bezelye, tuzlanmış balık, ançüez, sucuk, pastırma, sosis, salam gibi et ürünleri, tuzlu veya tuzsuz kuruyemişler, tarhana çorbası, ketçaplar, bisküvi, kraker, tuzlu galetalar, tuzlu tereyağları, her türlü hazır gıdalar ve hazır içecekler, tuzlu ekmek, pide, kraker, mısır ekmeği, cipsler, turşular, mayonezler, Baharatlı yiyeceklerdir.

Protein alımı:

Ameliyat sonrası yaraların iyileşmesi için kısa bir müddet protein değeri yüksek yiyecekler verilebilir. Fakat verilen protein miktarı, böbreklerin çalışma fonksiyonuna bağlı olarak değiştirilebilir. Ameliyat yaralar iyileşince proteince zengin beslenmeye gerek yok.

Kalori kısıtlaması:

Aldığınız toplam kalori, kilonuzu koruma, arttırma ve düşürmek gibi sebeplerle diyet uzmanlarınca ayarlanmalıdır. Aşırı kilo kalbin çalışma yükünü arttırır. İlaç tedavisi, açlığa fazla yemeğe ve kilo almaya sebep olabilir. Bu nedenle aldığınız toplam kaloriye dikkat etmelisiniz. Aşırı kilo aynı zamanda kandaki yağlanmaya sebep olur. Bu yağlanma kalbinizdeki kan damarlarının daralıp tıkanmasına sebep olur. Günlük olarak aldığınız toplam yağ miktarının kalori değeri, günlük ihtiyacınız olan kalorinin % 30’undan fazla olmamalıdır.

Besin hijyenini sağlayabilmek için aşağıdaki hususlar çok önemli:

Yemekleri hazırlayacak olan kişi yemek yapmaya başlamadan evvel ellerini sıvı sabunla güzelce yıkamalıdır. Buzdolabında muhafaza ettiğiniz ürünü vakumlu ambalajından çıkardığınızda kapağı da cam olan saklama kabında muhafaza ediniz. Sebze ve meyvelerinizi yıkama kabı içeresinde bol su ile yıkayınız. Çiğ tüketeceğiniz sebze ve meyvelerinizin son suyuna %5 sirke koyarak çalkalayabilirsiniz. Yemek hazırladığınız ve yiyeceğiniz kaplar, çatal kaşık, bıçak, bardak, tabak, kâse, gibi mutfak eşyalarınız mümkünse bulaşık makinasında yüksek ısı ayarında yıkanmalıdır. Tedavi gören kişi daima kendisine özel bardak, çanak, tabaklarından yiyip içmelidir.

Spor ve egzersiz:

Kalp nakli ameliyatından sonra vücudunuza kuvvet kazandırmanız iyileşme sürecinizin en önemli parçalarından birisidir. Hastanede fizyoterapistlerin yaptırmış olduğu günlük egzersizlere sabah ve akşam aynen devam ediniz. Nakil ameliyatından sonra hangi seviyede spor yapabileceğinizi ve nasıl başlayacağınızı mutlaka doktorunuza danışınız.  Düzenli bir spor planı yapın ve aksatmadan uygulayın.  Spor yaparken unutmayın ki, geçirdiğiniz uzun süreli rahatsızlıktan dolayı vücudunuz zayıflamıştır ve eski kuvvetine kavuşması zaman alacaktır.  Yürüme başlangıç için iyi bir seçenek olacaktır.  Yürüyüşler hemen yemek sonrası olmamalıdır. En azından iki saat dinlendikten sonra spor amaçlı yürüyüş yapabilirsiniz. Spor yaparken aşırıya kaçmamalısınız. Eğer göğsünüzde bir ağrı, nefesinizde ani bir kesilme, baş dönmesi veya kalp atışlarınızda bir düzensizlik hissederseniz mutlaka doktorunuza danışınız. Akşam yemek yedikten sonra en erken dört saat sonra uyuyabilirsiniz.

Sigara, alkol:

Sigara veya alkollü içki kullanıyorsanız, organ naklinden sonra mutlaka sigarayı ve içkiyi bırakmalısınız. Sigara ve alkollü içki kullandığınız taktirde, kalp rahatsızlığı riskiniz ve diğer organlara vereceği zarar ilaç kullanımları nedeniyle artacaktır. Bu durum ise tedavinin başarısızlığına hatta rejeksiyona (organın reddine) neden olacaktır.

Enfeksiyondan Kaçınmanın Yolları:

Anti-rejeksiyon ilaçlar vücudun bağışıklık sistemini azalttığı için organ nakli yapılan hastalar bakteri ve mikroplara karşı hassaslaşırlar.  Hastalık kapma riskini azaltmak için hijyene çok önem verilmelidir. Sık sık el yıkanmalıdır. Yemek öncesi ve sonrası muhakkak ellerinizi yıkamalısınız. El ve ayaklarda mantar oluşumu önlemek için sık sık kontrol edilmelidir. Her gün çamaşır ve havlu değiştirilmelidir. Çamaşırlar otomatik makinada yüksek dereceli sıcak su ile yıkanmalıdır.

Diş ve ağız sağlığı:

Dişler her yemekten sonra yumuşak bir diş fırçası ile tam koruma sağlayan bir diş macunu ile fırçalanmalıdır. Daha sonra nystatin (Mycostatin) içeren ağız gargarası ile çalkalanmalıdır (bu gargara, operasyondan sonraki ilk 6 ay kullanılmalıdır). Diş çekimi veya kanal tedavisi gibi yüzeysel olmayan tedavilerden önce antibiyotik ilaç kullanmalısınız.

Evcil Hayvanlar:

Mümkünse evinizde evcil hayvan beslemeyiniz. Temas sonrası mutlaka elleriniz yıkayınız. Evcil hayvanlarınızın beslenme kaplarını ve yerlerini sizin yemek yediğiniz bölgeden uzak tutun. Evcil hayvanların temizliği sırasında eldiven kullanın kuşlarla ve kümes hayvanları ile temastan kaçının.

​Seyahat:

Ameliyattan sonra doktorunuzun bir itirazı yoksa seyahat etmenizde hiçbir sakınca yoktur.  Ancak özellikle yurtdışı seyahatlerinizde dikkat etmeniz gereken bazı hususlar vardır:

• Kirli su ve yiyeceklerin olduğu, arıtma sistemlerinin eksik olduğu ülkelere gitmekten sakınınız
• Hijyenden şüphe duyduğunuz yerlerde musluktan su içmekten, buzdan, kabuklu deniz ürünlerinden, soyulmamış yiyeceklerden ve az pişmiş etlerden kaçınınız
• Seyahatiniz boyunca size yetecek kadar ilaç aldığınızdan emin olunuz.  Bazı ülkelerde ilacınızı temin etmek zor olabilir.
• Valizinizin kaybolma riskini göz önünde bulundurarak ilaçlarınızı yanınıza alın.
• Bazı ülkelere seyahat etmeden önce aşı olmanız önemle tavsiye edilir. Organ naklini gerçekleştiren merkezinizde kullanılması güvenli olan aşı listesini temin edebilirsiniz.
• Doktorunuz her yıl grip aşısı olmanızı isteyebilir. (Canlı virüs aşısı olmayınız)
• Sıtma hastalığının yoğun olarak görüldüğü ülkelere seyahat ederken yanınızda sıtma ilacı bulundurmanız gereklidir.  Güvenle alabileceğiniz, size uygun bir sıtma ilacı için doktorunuza danışınız.

Güneşten korunma:

Güneşten korunmak için bazı basit önlemler alabilirsiniz;

• Yüksek koruyucu özelliği olan güneş yağları kullanabilirsiniz.  Yüzünüz, boynunuz, kulaklarınız ve elleriniz gibi güneşe en çok maruz kalan organlarınızı gün de birkaç kez yağlayarak önlem alabilirsiniz.
• Saat 10:00 – 15:00 arasında güneşli yerlerde durmayın ve güneşte dolaşmayın.
• Uzun sürelerle güneş altında durmak zorunda kalırsanız uzun kollu gömlek, pantolon ve şapka giyiniz.
• Cildinizde değişim gösteren farklı oluşumlar, renk değişimi, ya da var olan bir nevus (ben)’in birdenbire büyümesi veya farklı şekil alması durumunda uzman hekime başvurunuz.

KALP NAKLİ OLAN HASTALARIN YAPTIKLARI HATALAR

1. İlaçlarını vaktinde almamaları (30 dakika veya daha geç).
2. Hasta, ilk operasyon zamanındaki kilosundan daha fazla kiloya geldiğini   doktoruna söylemez ise İlaç dozu Kg ‘a göre hesaplandığından eksik dozda ilaç almış olur.
3. Hasta, hiçbir ilacını doktoruna söylemeden değiştirmeyecek yahut bırakmayacak. Başka doktorlarca yeni bir ilave ilaç (başka hastalık nedeniyle) verilmiş ise, bunu muhakkak kendi doktoruna bildirecek ve ilaç etkileşimlerini kontrol ettirecek.
4. Doktoruna periyodik kontrollerine gittiğinde, muhakkak hasta takip çizelgesini ve ilaçlarını yanında götürmesi gerekir.
5. Hastalar taburcu olurken diyet bölümüne uğramadıklarından diyet programlarını almadan evlerine gidiyorlar. Yanlış beslenme sonucu bazı hatalar yapıyorlar. Tuz ve kolesterol, şekere, aşırı beslenmeye, diyet uzmanının koyacağı yasaklara dikkat etmiyorlar. Diyet programının alınması konusu hastanın (veya yakınlarının) inisiyatifine bırakılmamalı, taburcu olmadan önceki gün diyet uzmanlarınca odada ziyaret edilerek imza karşılığı teslim edilmelidir.
6. Hastanın, akut rejeksiyon durumunda tuzsuz diyet uygulanmalı, besin hijyenine ve genel temizlik koşullarına, infeksiyonlara karşı daha dikkatli olması gerekir.
7. Hastaların rehabilitasyon süresince fizik tedavi uzmanlarınca verilen egzersiz programlarını uygulamaları sağlanmalı, kendilerine bunun önemi anlatılmalıdır.
8. Stresten uzak kalabilmeleri için yakınları uyarılmalıdır. Hastayı strese sokacak davranışlardan kaçınmaları kendilerine hatırlatılmalıdır.

Hastalar muhakkak psikolojik destek almalılar ve doktorlarca ilaç verilmiş ise aksatmadan kullanmalıdırlar.

Kalp destek cihazları (KDC), son dönem kalp yetersizliğindeki hastada kalbin pompalama görevini üstlenen, ileri teknoloji ile üretilmiş cihazlardır. Mekanik aksamı göğüs veya karın içine yerleştirilebilen ya da vücut dışında olan modelleri de vardır. Genellikle bataryası vücut dışında bulunur. Bu cihazları geliştirmeye yönelten temel neden, kalp nakli aday listesinde bekleyen hastaların bir kısmının, donör bulmadaki kısıtlıklar nedeniyle bekleme döneminde kaybedilmesidir. Son 10 yılda KDC’larla ilgili olarak büyük gelişmeler olmuş ve ideal cihazlara ulaşma yolunda önemli yollar katedilmiştir. Birinci kuşak yapay destek cihazlarında 1 yıllık sağ kalım oranı %50 iken, 2. kuşak cihazlarda bu oran %68-86, 3. kuşak cihazlarda %90’larda bildirilmiştir. İlk yıllarda kardiyojenik şok tedavisinde kullanılan sistemlerle elde edilen başarılı sonuçları takiben, günümüzde nakile kadar hastayı yaşatabilmek (bridge to transplantation) ve kalp yetersizliğini iyileştirmek (bridge to recovery) amaçlarıyla çok yönlü kullanım artmaktadır. 2002 yılında ABD’de sonuçlanan REMATCH çalışmasında, kalp nakline uygun olmayan hastalarda implantable KDC’ların survival ve yaşam kalitesi açısından optimal medikal tedaviye üstün olması, uzun süreli kullanıma (destination therapy) FDA onayının verilmesiyle sonuçlanmıştır. Hasta seçiminde, güncelleştirilmiş endikasyonlar yanında hastanın kardiyak ve ekstrakardiyak özellikleri, cihaz ve sistem seçiminde ise hastanın klinik tablosuna en uygun olanının tercih edilmesi temel belirleyicidir. Son yıllarda iyi bilinen pulsatil sistemler yanında minyatürize flow pompalarına yönelik ilgi giderek artmaktadır. Sonuçta gelecek on yılda KDC’ların kalp yetmezliği cerrahisi içinde özel bir uzmanlık sahasına dönüşümü, hastane içi ve dışı yeni organizasyonlar, sağlık sisteminde finansman düzenlemeleri gibi, toplumlarda topyekûn kurumsal bir yapılanmanın kaçınılmaz olduğunu düşündürmektedir.​

Kalp nakli ve yapay kalp destek cihazları, T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, organ nakli yapay kalp sistemleri konusunda tecrübeli ekipleri bulunan, kalp nakli programı yürüten tam donanımlı hastaneler tarafından yapılır.

Kimler Ne Zaman Yardımcı Yapay Kalp Cihazına İhtiyaç Duyar?

Yardımcı kalp destek cihazları son evre kalp yetmezliğindeki hastalarda başlıca şu amaçlar için kullanılmaktadır.

1. Aniden kalp yetersizliği gelişen hastalarda, diğer organ fonksiyonlarında oluşacak bozulmanın önüne geçmek ve uzun süreli bir destek sistemi uygulayana kadar hastayı hayatta tutabilmek için kısa süreli kullanım amacıyla (kısa süre ile uygulanan cihazlar),
2. Kalp kası iltihabı (Miyokardit) gibi aniden kalp yetersizliği oluşturan ama ilaç tedavisi sonucu tamamen iyileşen hastalıklarda, hastalığın şiddetli seyrettiği dönemde hastanın hayatta tutulabilmesi için iyileşmeye amacıyla (kısa süre ile uygulanan cihazlar),
3. Kalp nakli için bekleme listesinde olan, ancak kalp beklerken kalp yetersizliği ilerleyen hastalarda kalp nakline kadar hayatta tutmak için (uzun süre ile uygulanan cihazlar),
4. Çeşitli sebeplerden (ileri yaş, ciddi böbrek, karaciğer hastalığı vb.) dolayı kalp nakli olamayacak durumda olan hastaların yaşam süresini ve kalitesini arttırmak için hayat boyu kullanım amacıyla (uzun süre ile uygulanan cihazlar),
5. Yüksek pulmoner (akciğer) rezistans/basınç (PVR) nedeni ile kalp nakli yapılamayan hastalarda VYC takıldıktan sonra PVR düşme görülebilmektedir. Bu hastalara daha sonra kalp nakli yapılabilme şansını doğurmak için (uzun süre ile uygulanan cihazlar).
6. Kalbin hem sağ hem de sol tarafında şiddetli yetmezlik gelişmiş ise total yapay kalp cihazı yerleştirilir.

Total Yapay Kalp Cihazı

Hastalıklı kalbin vücuttan çıkarılıp yerine konan ve dolaşımı yürüten cihazdır. Geçici amaçla, yani kalp nakline kadar hastayı hayatta tutar.

Yardımcı Yapay Kalp Cihazı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular ve Sorunlar

Yapay kalp destek cihazları, vücut içine yerleştirilen (implantable, minyatür) ve vücut dışında (parakorporal) olan olmak üzere iki farklı gruptur. Hangisinin takılacağı, hastanın kalp yetersizliğinin ve genel durumunun özelliklerine göre belirlenir. Yapay kalp destek cihazı ameliyatı, takılan cihazın türüne göre değişse de eğer bir komplikasyon gelişmez ise ortalama 4-6 saat süren bir ameliyattır. Pompa göğsünüzün içinde durur ve doğrudan kalbinize bağlıdır. Kalbinizin sol tarafından aort damarınıza (kalbinizden vücudunuzun diğer kısımlarına kan taşıyan büyük kan damarı) kan pompalar. Ameliyatı biten hastalar, yoğun bakımdaki özel nakil odasında uyanırlar, tüm bulgular normale geldiğinde solunum cihazından ayrılırlar. Kan pompadan bahçe hortumundan çıkan su gibi sürekli bir akış halinde çıkar. Bu sürekli akış normal bir kalbin nabız atışından farklıdır ve sonuç olarak nabzınızı hissedemeyebilirsiniz. Endişelenmenize gerek yok, bu normal bir durum. Bu hastalar, cihazla yaşadıkları süre boyunca kan sulandırıcı ilaçlar kullanmak ve düzenli olarak kan testleri yaptırarak bu ilaçların dozlarını doktorlarına danışmak zorundadırlar. Pompa kontrolör adı verilen küçük bir harici bilgisayarla çalışır. Pompa ve kontrolörüst karın bölgenizdeki deriden geçen küçük bir kabloyla (aktarma organı) birbirine bağlıdır. Kontrolör pompayı çalıştırır ve sistemin çalışmasını kontrol etmeniz için metin mesajları ve sesli alarmlar da sağlar. Kontrolör iki batarya veya bir batarya vepriz elektriği ile çalışır. Sistemin tamamı taşınabilir ve yaklaşık 1,5 kg. ağırlığındadır. Belinize bir taşıma çantası takabilir veya omzunuzda taşıyabilirsiniz, böylece sistemi her gittiğiniz yere götürürsünüz.

Yapay Kalp Cihazı Programı

Hastanemizde Yapay Kalp Destek Cihazı Programı 1990 yılında başlamış olup günümüze kadar devam etmektedir. 2001 yılında da Türkiye’deki ilk intrakardiyak kalp pompası hastamıza başarı ile implante edildi. Yapay kalp destek cihazı ile ilgili teknolojik gelişmeler ekiplerimiz tarafından yakından takip edilmektedir. Günümüzde dünyadaki ileri nakil merkezlerinde kullanılan miniaturize kalp pompaları hastanemizde de hastalarımız için kullanılmaktadır. Hastanemizde 2013 yılında ilk defa iki hastamıza total yapay kalp cihazı başarı ile implante edildi.

Kalp Yetmezliğinin Tanı ve Belirtileri

• Göğüste ağrı,
• Kesik kesik nefes almak,
• Halsizlik,
• Yorgunluk,
• Çabuk yorulma,
• Basit hastalıklara (nezle, soğuk algınlığı gibi) direnç gösterememek,
• Ayak bileklerinin şişmesi,
• İştah azalması nedeni ile kilo kaybı,
• Sık sık idrara çıkmak,
• Kalbin ritminin bozulması ve hızlı kalp atışı,
• Akciğerlerde kan birikmesi​

Kan dokulara yeterince ulaşamadığından dolayı hasta yokuş ya da merdiven çıkar iken zorlanır, sık sık dinlenmek zorunda hisseder, ayak bileklerinde şişlik(ödem) oluşur. Şiddetli durumda nefes darlığı ile birlikte morarma artar. Bununla beraber akciğerde kan birikimi oluşabilir. Tüm bu belirtilere rağmen ancak kalp yetmezliği muayene ve yapılan testler sonucu anlaşılabilir. Bazen kalp yetmezliği olduğu halde hiçbir belirti olmayabilir.

Kalp Yetmezliğinin Tedavisi​

Tedavinin ilk aşaması hastanın beslenme yaşam tarzında değişiklik ile başlar. Yağ ve özellikle de tuz alımını önemli miktarda azaltmak yapmak gerekir. Tuz, vücutta su tutumunu arttırdığı için vücuttaki şişliğin azalmasını engeller. Eğer tuz az alınır ise idrarla su atımı artar ve şişlik azalır. Böylece kalbin yükü azalır. Kalp yetmezliği olan hastalar ağır güç gerektiren yorucu işlerden uzak durmaları gerekir. Ama nasıl ki hareketsiz yaşam süren bir insan güç ve kondisyon kaybı yaşıyorsa kalp kası da güç kaybeder. Bunu önlemek için doktor kontrolünde egzersiz programı uygulanmalıdır. Tedavide ikinci aşama ise ilaçlarla yapılır.  Üçüncü aşama ise; ritim bozukluğunu giderici cihazlar ve kalp yetersizliğine sebep olan hastalığa yönelik düzeltici ameliyatlar (koroner baypas, kapak ameliyatı vb.) uygulanabilir. Ancak son evre kalp yetersizliğinin tedavisinde bu yukarıda bahsedilen tedaviler uygulanmasına rağmen düzeltilemiyor ise en etkili tedavi yöntemi kalp nakli ve kalbin çalışmasını destekleyecek yardımcı yapay kalp cihazlarıdır.

Tedavisi mümkün olmayan hastalıklar nedeniyle görev yapamayacak derecede hasar gören organların yerine, canlı veya ölüden alınan sağlam organın, cerrahi işlem sonrası hastaya takılarak hastanın tedavi edilmesine organ nakli denilir. Bunlar için kalp nakli sadece kadavradan (beyin ölümü tespit edilmiş kişi) yapılabilir.

Kimlere Kalp Nakli Yapılır?

Tüm tıbbı tedaviler uygulanmış olmasına rağmen kalp yetersizliğinin son evresine gelmiş ve 1 yıldan daha az yaşam beklentisinde olan 65 yaşın altındaki kalp hastaları kalp nakli adaylarıdır. Daha ileri yaştaki hastaların kronolojik yaştan öte fiziki özellikleri dikkatle değerlendirilerek uygun iseler kalp nakli programına alınabilirler. Kalp nakli gerekliliği en sık koroner damarların tıkanmasına bağlı geçirilmiş krizin neden olduğu geri dönüşü olmayan kalp kasında ciddi ve büyük hasar bulunması veya kardiyomiyopati denilen kalp kasının doğuştan veya bakterilere, virüslere, vb. nedenlere bağlı sonradan ortaya çıkan kalp kasının kasılma gücündeki ileri derecede azalmaya bağlı olarak ortaya çıkar. Diğer nadir görülen nedenler arasında; romatizmal ateş, hipertansiyon, kalp kası hasarına yol açmış kapak hastalıkları, cerrahi olarak düzeltilme imkânı olmayan doğumsal kalp anomalileri, kalp tümörleri, çeşitli hastalıklar sonucu ciddi ritim bozukluğu olan ve bu durumun her türlü ilaç ve pil tedavisine rağmen durdurulamadığı, hayatı tehdit eder bir şekilde devam ettiği hastalar da kalp nakli adaylarıdır.

Herkese Kalp Nakli Yapılabilir mi?

Konusunda uzman hekimlerce kalp yetmezliğindeki hastalara bilinen tüm tedavi yöntemlerinin düşünülmüş, uygulanmış, denenmiş olduğundan emin olunduktan sonra kalp nakli önerilir. Çünkü bu hastalar kalp nakli olmazlar ise kısa bir süre sonra hayatlarını kaybedeceklerdir. Ancak;

• Uzun süre kalp yetmezliğine bağlı olarak tedavi edilemeyen geri dönüşümsüz yüksek akciğer tansiyonu (Pulmoner hipertansiyon=yüksek pulmoner basınç, yüksek pulmoner vasküler rezistans) gelişmiş olan hastalar,
• Vücut kitle indeksi (Body Mass Index) 30 un üzerinde ciddi obezitesi olan hastalar,
• Aktif konrol edilemeyen enfeksiyonu olan hastalar,
• İleri derecede şeker hastalığına (Diyabet Hastalığı) bağlı geri dönüşümsüz diğer organ bozukluğunun (özellikle böbrek yetmezliği) geliştiği hastalarda,
• Tedavisi mümkün olmayan tümöral (kanser) bir hastalığı olan hastalar,
• Ciddi osteoporoz (kemik erimesi)
• Psikiyatrik bozuklukları olan, alkol veya ilaç bağımlılığı olan hastalar kalp nakli yapılması için uygun adaylar değildir.

Kalp Nakli Listesine Nasıl Girilir?

Hastanın tıbbi geçmişini bilen ve takip eden kalp doktoru, hastalığın tedavisi için kalp naklinin gerekli olduğunu düşündüğünde, kalp nakli ve yapay kalp destek sistemleri konseyine sunar. Hastanın tıbbi geçmişi, yapılan tüm tedaviler, son durumu, son tetkikleri, fiziki kapasitesi ve diğer detaylar konuşularak bir ön değerlendirme yapılır. Ardından hastanın durumu, düzenli olarak toplanan kurul tarafından etraflıca değerlendirilir. Yapılması gereken diğer testler ve konsültasyonlar (psikiyatri, endokrinoloji, nefroloji, diş hekimliği vb.) planlanır. Kalp nakli ve yapay kalp destek sistemleri konseyinde tüm bu değerlendirmelerin sonucunda hasta kalp nakline uygun bulunursa, hastanın aciliyetine göre kalp nakli programına alınarak organ bekleme listesine kaydedilir. Kalp nakli için ortalama bekleme süresi acil listesinde bekleyen hastalar için yaklaşık 6-7 aydır.

Kalp Nakli Ameliyatı, Yoğun Bakım ve Sonrası

Organı almaya giden ekip ameliyatta kalbi muayene edip uygun olduğunu belirtmesi ile kalp nakli yapılacak hasta alıcı hastanesinde ameliyata alınır. Böylece operasyon süreci başlamış olur. Hastaya kalp nakli yapılır iken hasta kalp-akciğer makinasına bağlanır. 4 saat içinde organın transferi ve operasyonun yapılması hedeflenir. Bunun için çok iyi bir organizasyona ve konusunda uzman bir ekibe ihtiyaç vardır. Hasta kalp nakli yapıldıktan sonra kalp cerrahisi yoğun bakıma alınır. Hasta ilk 8-24 saat solunum cihazına bağlı olarak kalır. Ret (rejeksiyon) gelişmemesi için hastaya daha ameliyatta iken immünsupresif (bağışıklığı baskılayan) ilaçlar başlanır. Bu ilaçlar verildiği için hasta enfeksiyona çok duyarlıdır. Bu yüzden hastaya olabildiğince dikkatli bakım verilir. Her şey yolunda gider ise hasta genellikle ortalama 3. – 5. gün servis odasına çıkartılır. İlk dönem rejeksiyon yönünden sıkı takip yapılır. Hasta genellikle 20 gün sonra taburcu edilir. Hasta hekimin önerisine göre genellikle ilk 1.,3., 6. ve 12. aylarda kontrole çağrılır.

Kalp Naklinin Sonuçları (Yaşam Beklentisi)

• Kalp nakli ameliyatları son döneme gelmiş ve ilaç ya da cerrahi tedavilere yanıt vermeyecek hastalarda seçkin tedavi yaklaşımı olmayı sürdürmektedir. Organ bağışının sadece ülkemizde değil, kalp naklinde önde gelen ülkelerde bile istenen düzeyde olmayışı, nakil amacıyla kullanılacak kalplerin en verimli şekilde kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Eldeki organların gereksinimi en fazla olan ve en çok yarar görecek alıcılara verilmesi her geçen gün önemini artırmaktadır.
• İmmünosüpresif (bağışıklık) tedavi, immünolojik monitörizasyondaki gelişmeler, sterilizasyon ve enfeksiyon ile mücadele son 20 yıldaki iyi sağkalım sonuçları için köşe taşları olmuştur. Özellikle immünosüpressif tedavideki gelişmeler sonucunda rejeksiyona bağlı ölüm oranları oldukça azalmıştır.
• Dünyada kalp nakli konusunda ileri gelen merkezlerin sonuçlarına bakıldığında kalp nakli sonrasında 1 yıllık sağ kalım %85’in, 5 yıllık sağ kalım %70’in üstündedir. Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi’nde ise bir yıllık %88, beş yıllık %76 ve 10 yıllık sağkalım oranları %54’nin üzerindedir.

Dünyada ve Türkiye’de Kalp Nakli Sayıları ve Organ Bağışı ​

• Kalp nakline olan ihtiyaç organ temininden fazladır. Amerika’da yaklaşık 5-6 milyon kalp yetmezliği hastası mevcut olup her yıl buna 500 bin hasta eklenmektedir. Kalp nakli bekleyen hasta sayısı ise yaklaşık 25-30 bindir. Ancak yapılan kalp nakli sayısı yaklaşık yılda 2500–3000 (bekleyen hastaların %10-15’i) dir. Hastaların %20-40’ı kalp nakli yapılamadan yaşamlarını kaybetmektedirler.
• Kalp yetmezlikli hastalar için harcanan para ise yaklaşık yılda 34 milyar dolardır. Türkiye’de ise kalp yetmezlikli hasta sayısı yaklaşık 1.5 milyondur. Kalp nakline ihtiyaç duyan hasta sayısı ise yaklaşık 3000-5000’dir. Ancak Ulusal Koordinasyon Merkez (UKM) verilerinde kayıtlarına göre yapılan kalp nakli sayısı ise yılda 50-60 (%1-2) dır.

Çocuk Kalp Nakli

Romatizmal kalp kapak hastalıkları ve doğuştan olan yapısal anomaliler, kalbin iç tabakasının, kalp adalesinin ve kalp zarının doğuştan ve sonradan kazanılmış hastalıkları, ağır kansızlık, fazla kan veya mayi sıvı transfüzyonu ve hormonal sebepler gibi volüm yüklenmesi yapan hastalıklar, diyabetik anne bebeği, kalbin ritim ve iletim bozuklukları gibi pek çok sebep kalp yetmezliğine neden olur. Tüm medikal tedavilere veya doğuştan kalp hastalığına sahip çocuklarda tüm cerrahi düzeltme ameliyatlarına rağmen hastaların kalp yetmezliği düzelmeyebilir. Bu hastalar için kalp nakli veya yapay kalp cihazları hayat kurtarıcı olabilir. Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi’nde çocuk kardiyolojisi ve kalp nakil grubu ile birlikte 2012 yılında çocuk kalp nakli ve yapay kalp cihazı programı başlatıldı. Kliniğimizde her yaş grubundan son dönem kalp yetmezliğindeki hastalara müdahale edilmektedir.

Koroner arter bypass greftleme (CABG), diğer adıyla kalp bypass ameliyatı, kalbe giden kan akımını artırmak için yapılan bir cerrahi işlemdir. Kalbe kan taşıyan koroner arterler daraldığında veya tıkandığında bu ameliyat gerekli olabilir.

Doktorunuz, koroner kalp hastalığınız varsa kalp krizi riskini azaltmak için bu ameliyatı önerebilir. Ayrıca şiddetli bir kalp krizini tedavi etmek amacıyla acil durumlarda da uygulanabilir.

CABG ameliyatında, vücudun başka bir bölgesinden alınan sağlıklı kan damarları kullanılır ve bunlar tıkalı damarın üst ve alt kısmına bağlanır. Böylece kanın daralmış veya tıkanmış koroner arterleri bypass ederek kalbe ulaşmasını sağlayan yeni bir yol oluşturulur.

Bu işlem için kullanılan damarlar genellikle:

• Göğüs veya koldan alınan arterler
• Bacaklardan alınan venler olur.

Ameliyat nasıl yapılır?

Geleneksel “açık kalp” CABG ameliyatında, kalp geçici olarak durdurulur ve kalp-akciğer makinesi ameliyat sırasında kanın vücutta dolaşmasını sağlar. Bu yöntem hâlâ en yaygın kullanılan tekniktir.

Bununla birlikte bazı hastalarda “off-pump” CABG adı verilen yöntem uygulanabilir. Bu teknikte kalp durdurulmaz ve ameliyat çalışan kalp üzerinde gerçekleştirilir.

Ameliyat sonrası süreç ve riskler

Her cerrahi işlemde olduğu gibi CABG ameliyatının da bazı riskleri ve olası komplikasyonları vardır.

Ameliyat sonrası iyileşme sürecinde doktorunuz:

• İlaç tedavisi
• Kalp dostu yaşam tarzı değişiklikleri önerebilir.

Bu öneriler:

• Belirtilerinizi azaltmaya,
• Koroner arter hastalığınızı tedavi etmeye,
• Kan pıhtısı gibi komplikasyonları önlemeye yardımcı olur.

Doktorunuz ayrıca gelecekte yeni damar tıkanıklıkları veya başka kalp sorunları riskini azaltmak için yapabileceğiniz yaşam tarzı değişiklikleri hakkında da sizi bilgilendirecektir.

Kimler Koroner Arter Bypass Greftleme (CABG) Ameliyatına İhtiyaç Duyabilir?

Koroner arter bypass greftleme (CABG), kalbe oksijen açısından zengin kan taşıyan koroner arterlerde plak birikmesi sonucu oluşan tıkayıcı koroner kalp hastalığını tedavi etmek için kullanılır.

Sizin için CABG ameliyatının uygun olup olmadığına kalp ekibinizle birlikte karar verilir. Bu ekip genellikle şunları içerir:

• Kardiyolog (kalp hastalıkları uzmanı)
• Kalpdamar cerrahı

Ameliyat her hasta için en iyi seçenek olmayabilir. Genel sağlık durumunuza ve diğer hastalıklarınıza bağlı olarak ekibiniz perkütan koroner girişim (PCI) adı verilen alternatif bir tedavi önerebilir.

PCI, genellikle balon anjiyoplasti ve stent yerleştirilmesini içeren bir işlemdir. Bu yöntem cerrahi değildir ancak damar içinde yapılan girişimsel bir işlemdir ve damarı genişleterek kan akımını artırmayı amaçlar.

CABG ameliyatından kimler fayda görebilir?

Aşağıdaki durumlara sahip kişiler CABG ameliyatından fayda görebilir:

• İlaç tedavisi ile geçmeyen anjina (göğüs ağrısı) olan koroner kalp hastalığı veya ritim bozukluğuna bağlı kalp durması öyküsü
• Diyabet hastalığı
• PCI ile uygun şekilde tedavi edilemeyen koroner arter hastalığına bağlı kalp krizi
• Birden fazla koroner arterde tıkanıklık veya sol ana koroner arterde (left main) büyük miktarda plak birikimi ve bunun PCI ile tedavisinin zor olması
• Kalbin kan pompalama kapasitesini etkileyen ciddi kalp yetmezliği

Bu durumlarda CABG ameliyatı, kalp kasına giden kan akımını artırarak semptomları azaltabilir ve kalp krizi riskini düşürebilir.

Ameliyata Hazırlık

Koroner arter bypass ameliyatı (CABG) önceden planlanabilir ya da kalp krizinden sonra gelişen ciddi kalp yetmezliği gibi acil durumlarda uygulanabilir. Ameliyatınız planlı ise, doktorunuzla ameliyat öncesinde neler beklemeniz gerektiği ve nasıl hazırlanmanız gerektiği hakkında konuşmanız önemlidir.

Doktorunuza sorabileceğiniz bazı önemli sorular şunlardır:

• Hangi ilaçları bırakmanız gerektiği ve ne zaman bırakmanız gerektiği (takviyeler ve bitkisel ürünler dahil)
• Hangi ilaçlara başlamanız gerektiği ve ne zaman başlamanız gerektiği
• Ameliyat öncesi nasıl banyo yapmanız gerektiği (özel bir antiseptik sabun kullanmanız gerekip gerekmediği)
• Ameliyattan önce ne zaman yemek ve içmeyi bırakmanız gerektiği
• Hastaneye ne zaman gelmeniz gerektiği ve nereye başvurmanız gerektiği
• Ameliyat sonrası ve iyileşme döneminde nelerle karşılaşabileceğiniz

Doktorunuz, CABG ameliyatından önce koroner kalp hastalığınızın ne kadar ciddi olduğunu ve koroner arterlerdeki daralmanın yerini belirlemek için kalp görüntüleme testleri veya girişimsel işlemler kullanabilir.

Eğer CABG ameliyatı olmanız gerekiyorsa, ameliyata nasıl hazırlanmanız gerektiğini doktorunuzla ayrıntılı şekilde konuşmanız önemlidir.

Doktorunuz ayrıca sizinle mevcut tedavi seçeneklerini, ameliyatın risklerini ve ameliyat sırasında veya sonrasında gelişebilecek olası komplikasyonları da değerlendirecektir.

Tedaviniz hakkında en doğru kararı verebilmek için aklınızdaki tüm soruları doktorunuza sormaktan çekinmeyin.

Ameliyat Sırasında Neler Beklenir?

Koroner arter bypass ameliyatı (CABG) sırasında cerrahi ekip, vücudunuzun başka bir bölgesinden bir veya daha fazla sağlıklı damar alır ve bunu kalpteki tıkanmış koroner arterin üst ve alt kısmına bağlar. Böylece kanın tıkanıklığı bypass ederek kalbe ulaşabileceği yeni bir yol oluşturulur.

CABG ameliyatı üç farklı şekilde yapılabilir:

• Geleneksel CABG: Göğüs açılır ve kan dolaşımı için kalp-akciğer makinesi kullanılır.
• Off-pump CABG: Göğüs açılır ancak kalp-akciğer makinesi kullanılmaz.
• Minimal invaziv CABG: Göğüste küçük kesiler yapılır ve genellikle makine kullanılmaz.

Kalp Cerrahisi Ekibi

Ameliyat sırasında görev alan ekip genellikle şunlardan oluşur:

• Kalpdamar cerrahı: Kalp üzerinde cerrahi işlemi gerçekleştirir
• Anestezi uzmanı: Ameliyat öncesinde sizi uyutur, solunum cihazına bağlar ve ameliyat boyunca yaşamsal bulgularınızı takip eder
• Perfüzyonist: Kalp-akciğer makinesini yönetir
• Hemşireler ve diğer cerrahlar: Ameliyat boyunca destek sağlar

Geleneksel CABG Ameliyatı

Geleneksel CABG en yaygın uygulanan yöntemdir. Tıkalı damar sayısına bağlı olarak ameliyat genellikle 3–6 saat sürer.

Ameliyat sürecinde:

• Ameliyat öncesinde damar yolundan (IV) ilaçlar verilir ve uyutulursunuz.
• Solunumunuzu desteklemek için ventilatöre bağlanırsınız.
• Cerrah göğsün ortasından bir kesi yapar ve göğüs kemiğini (sternum) açarak kalbe ulaşır.
• Kalp geçici olarak ilaçlarla durdurulur.
• Bu sırada kalp-akciğer makinesi kanı oksijenlendirir ve vücuda pompalar.

Kalp-akciğer makinesi nasıl çalışır?

• Kalpten gelen oksijensiz kan tüpler aracılığıyla makineye gider.
• Makine kandan karbondioksiti uzaklaştırır ve oksijen ekler.
• Oksijenlenmiş kan tekrar vücuda pompalanır.

Cerrah daha sonra:

• Bacak, kol, mide veya göğüsten bir damar çıkarır.
• Bu damar tıkalı koroner arterin önüne ve arkasına bağlanarak yeni bir kan yolu (greft) oluşturur.
• Kaç damarın bypass edileceğine göre birden fazla greft kullanılabilir.

Greftleme tamamlandıktan sonra:

• Kalp tekrar çalıştırılır (çoğu zaman kendiliğinden, bazen küçük elektrik şokları ile).
• Göğüs kemiği tel ile tekrar birleştirilir.

Off-Pump CABG (Çalışan Kalpte Bypass)

Bazı durumlarda kalp durdurulmadan ameliyat yapılabilir. Buna off-pump CABG denir çünkü kalp-akciğer makinesi kullanılmaz.

• Kalp, özel mekanik cihazlarla sabitlenir.
• Cerrahlar çalışan kalp üzerinde bypass yapar.

Bu yöntem cerrahi açıdan daha zordur çünkü kalp atmaya devam eder. Ancak bazı hastalarda daha güvenli olabilir. Özellikle:

• İleri yaş hastalar
• Ventrikül fonksiyon bozukluğu olanlar
• Diyabet hastaları
• Böbrek hastalığı olanlar
• Kronik akciğer hastalığı olanlar

Bu yöntem “beating-heart bypass surgery” olarak da adlandırılır.

Minimal İnvaziv CABG

Bazı hastalarda bypass ameliyatı açık kalp ameliyatı yapılmadan gerçekleştirilebilir.

MIDCAB (Minimally Invasive Direct CABG)

• Göğüs kemiği kesilmez.
• Sol göğüs tarafında küçük bir kesi yapılır.
• Cerrah kaburgalar arasından kalbe ulaşır.
• Genellikle off-pump yapılır.

Robotik CABG

• Greft yerleştirme işlemi robotik sistemle yapılır.
• Cerrah robotu bilgisayar üzerinden kontrol eder.
• Göğüste sadece küçük delikler açılır.
• Bazen kalp-akciğer makinesi kullanılabilir.

Hibrit Bypass Cerrahisi

• Bir ana koroner arter için bypass yapılır.
• Diğer tıkalı damarlar stent ile tedavi edilir.
• Bu yöntem genellikle klasik bypassın uygulanamadığı hastalarda tercih edilir.

Olası Riskler

Kalp ekibiniz ameliyat öncesinde ve sonrasında oluşabilecek riskler hakkında sizi bilgilendirir. Olası sorunlar erken fark edilmesi için ameliyat sonrası yakından takip edilirsiniz.

Acil bypass yapılan hastalarda veya başka ciddi hastalıkları olan kişilerde risk daha yüksek olabilir.

Olası ciddi komplikasyonlar şunlardır:

• Aritmi (kalp ritim bozukluğu) – genellikle geçicidir
• Kanama – bazen tekrar ameliyat gerekebilir
• Kalp krizi
• Enfeksiyon – kesi yerinde veya göğüs içinde oluşabilir
• Böbrek yetmezliği
• İnme

Bazı hastalarda ayrıca:

• Geçici kafa karışıklığı
• Düşünme ve konsantrasyon sorunları
• Geçici hafıza kaybı
• Görme sorunları
• Konuşma bozukluğu görülebilir.

Bu durum ameliyat sonrası bilişsel gerileme (Postoperative Cognitive Decline – POCD) olarak adlandırılır. Genellikle kısa süreli olur ve nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ameliyat öncesindeki hastanın genel sağlık durumu da bu durumda rol oynayabilir.

Ameliyat Sonrası İyileşme

Hastanede İyileşme

Koroner arter bypass ameliyatından (CABG) sonra genellikle hastanede yaklaşık 1 hafta kalırsınız. Eğer başka işlemler yapılmışsa veya komplikasyon gelişirse hastanede kalış süresi daha uzun olabilir.

İlk gün veya iki gün boyunca yoğun bakım ünitesinde (ICU) kalırsınız. Bu süreçte sağlık ekibi şunları yapabilir:

• Göğüs bölgesine ve greft alınan yerlere bandaj uygulamak
• Göğüs boşluğundaki sıvıyı ve mesanedeki idrarı boşaltmak için tüpler yerleştirmek
• Kalp ritmini izlemek için elektrokardiyogram (EKG) cihazına bağlamak
• Gerekirse geçici kalp pili, bazı durumlarda implantabl kardiyoverter defibrilatör (ICD) yerleştirmek
• Kan dolaşımını desteklemek ve kan pıhtısı oluşumunu önlemek için kompresyon çorapları vermek
• Ağrı kontrolü, kan pıhtısını önleme, ritim bozukluklarını azaltma ve kolesterol düzeylerini kontrol etme amacıyla ilaçlar vermek
• Oksijen tedavisi uygulamak (burun kanülü veya maske ile)
• Kalp hızı, kan basıncı ve oksijen düzeyi gibi yaşamsal bulguları izlemek

Hastaneden taburcu olduktan sonra tam iyileşme genellikle 6–12 hafta sürer. Minimal invaziv bypass ameliyatı olan kişilerde iyileşme süresi genellikle daha kısa olur.

Evde İyileşme Süreci

Taburcu olduktan sonra ilaçlarınızı düzenli kullanmaya devam etmeniz gerekir. CABG sonrası sağlıklı kalabilmek için doktorunuzla düzenli iletişim içinde olmanız önemlidir.

Kısa Dönem Yan Etkiler Ameliyat sonrası sık görülen ve genellikle 4–6 hafta içinde geçen belirtiler şunlardır:

• Cerrahi kesi bölgesinde göğüs ağrısı
• Kabızlık
• İyileşen kesilerde rahatsızlık veya kaşıntı
• İştahsızlık
• Duygudurum değişiklikleri veya depresyon
• Omuz ve üst sırt bölgesinde kas ağrısı veya sertlik
• Uyku sorunları ve aşırı yorgunluk
• Greft için damar alınan bölgede şişlik

Kullanılabilecek İlaçlar

Doktorunuz ameliyat sonrası kullanmanız gereken ilaçları sizinle ayrıntılı şekilde konuşacaktır.

• Kan basıncı ilaçları: Yüksek tansiyonu kontrol eder.
• Aritmi ilaçları: CABG sonrası kalp ritim bozukluğu riskini azaltır.
• Kan sulandırıcılar / antiplatelet ilaçlar:
  • Aspirin
  • Klopidogrel
  • Bu ilaçlar greftte veya vücudun başka yerlerinde kan pıhtısı oluşumunu önlemeye yardımcı olur. Ancak bazı hastalarda kanama riski oluşturabilir.
• Diüretikler: Vücuttaki fazla sıvıyı azaltır.
• Statinler: Kanda bulunan kolesterol ve lipid düzeylerini düşürerek plak oluşumunu azaltır. Eğer daha önce statin kullanmıyorsanız doktorunuz ameliyat öncesinde veya sonrasında başlamanızı önerebilir.

Sağlıklı Yaşam Tarzı Değişiklikleri

CABG ameliyatından sonra kalp sağlığını korumak için yaşam tarzı çok önemlidir. Doktorunuz şu alışkanlıkları önerir:

• Kalp dostu beslenme
• Sağlıklı vücut ağırlığını koruma
• Düzenli fiziksel aktivite
• Stres yönetimi
• Yeterli ve kaliteli uyku
• Sigaranın bırakılması

Bu değişiklikler yeni damar tıkanıklıklarını önlemeye ve kalp sağlığını uzun vadede korumaya yardımcı olur.

Kardiyak Rehabilitasyon

Kardiyak rehabilitasyon, kalp hastalıklarından veya kalp ameliyatından sonra iyileşen kişiler için uygulanan tıbbi gözetim altında yürütülen bir programdır. Bu programın amacı, kalp ve damar hastalıkları riskini azaltmak için kalp dostu yaşam tarzı değişikliklerini benimsemenize yardımcı olmaktır.

Kardiyak rehabilitasyon programları genellikle şu bileşenleri içerir:

• Egzersiz eğitimi
• Kalp sağlığını koruyan yaşam tarzı hakkında eğitim
• Stresi azaltmaya ve aktif yaşama geri dönmeye yardımcı olan danışmanlık

Kardiyak rehabilitasyon genellikle ayaktan tedavi kliniklerinde veya hastanelerin rehabilitasyon merkezlerinde uygulanır. Sağlık ekibiniz sizin ihtiyaçlarınıza göre özel bir program oluşturur.

Rehabilitasyon sırasında:

• Güvenli şekilde egzersiz yapmayı
• Fiziksel aktivitenizi nasıl artıracağınızı öğrenirsiniz.

Rehabilitasyon süresi hastanın durumuna bağlıdır.

Kardiyak Rehabilitasyonun Faydaları Kardiyak rehabilitasyon şu açılardan yararlı olabilir:

• Sağlığınızı ve yaşam kalitenizi artırmak
• Kalp veya göğüs ağrısı için ilaç ihtiyacını azaltmak
• Kalp sorunları nedeniyle hastaneye veya acil servise tekrar başvurma riskini azaltmak
• Gelecekte oluşabilecek kalp problemlerini önlemek

Kardiyak rehabilitasyonda yapılan kalp dostu yaşam tarzı değişikliklerinin riskleri oldukça düşüktür. Çok nadir durumlarda egzersiz sırasında:

• Kas veya kemik yaralanmaları
• Hayatı tehdit edebilen kalp ritim bozuklukları gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.

Ruh Sağlığınıza Dikkat Edin

Doktorunuz, ruh halinizde veya genel iyilik durumunuzda bir değişiklik olup olmadığını sorabilir. Depresyonun tedavi edilmesi, tam iyileşme şansını artırmak için önemlidir.

Depresyon belirtileriniz varsa doktorunuz sizi bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirebilir. Tedavi şunları içerebilir:

• Psikolojik danışmanlık
• İlaç tedavisi

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

CABG ameliyatından sonra sorunlar ameliyattan kısa süre sonra veya yıllar sonra ortaya çıkabilir. Olası bir komplikasyon, greft damarının plak nedeniyle tekrar tıkanmasıdır. Bu durum kalbe giden kan akımını azaltabilir veya tamamen durdurabilir.

Eğer greft çalışmayı bırakırsa:

Kalp krizi veya başka kalp sorunları gelişebilir ve ek cerrahi müdahale veya PCI (anjiyoplasti ve stent) gerekebilir.

Kapaklarla ilgili sorunlar şu şekillerde ortaya çıkabilir:

• Yetersizlik (Regürjitasyon): Kapak tam kapanmaz ve kan geri kaçar.
• Darlık (Stenoz): Kapak daralır ve kanın geçişi zorlaşır.
• Atrezi: Kapakta yeterli açıklık bulunmaz veya kapak hiç açılmaz.

Kalp Kapak Hastalıklarının Nedenleri

Kalp kapak hastalıklarının nedenleri kişiden kişiye değişebilir. Bu hastalıklar:

• Doğuştan olabilir (konjenital kapak hastalıkları)
• Yaşlanmaya bağlı gelişebilir
• Enfeksiyonlar nedeniyle ortaya çıkabilir

Bazı kişilerde kapak hastalığı bulunmasına rağmen hiç belirti görülmeyebilir. Belirtiler zaman içinde gelişebilir.

Olası Belirtiler

Kalp kapak hastalıklarında en sık görülen ilk belirti aşırı yorgunluk (fatigue) olabilir.

Diğer belirtiler şunları içerebilir:

• Bayılma veya bayılacak gibi olma
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Kalpte atlama, çarpıntı, flutter hissi veya hızlı kalp atışı

Tanı Nasıl Konur?

Kalp kapak hastalığını teşhis etmek için doktorunuz:

• Belirtilerinizi sorabilir
• Kalbinizi dinleyebilir
• Kalp görüntüleme testleri isteyebilir

Yeni doğan bebeklerde ise tarama testleri, kalp kapak hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olabilir.

Tedavi

Kalp kapak hastalıklarının çoğu tedavi edilebilir.

Tedavi seçenekleri şunları içerebilir:

• İlaç tedavisi: Belirtileri azaltmak veya hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için
• Cerrahi veya girişimsel işlemler: Hasarlı kapağın onarılması veya değiştirilmesi

Tedavi Edilmezse Oluşabilecek Sorunlar

Kalp kapak hastalıkları erken tanı ve tedavi edilmezse şu ciddi sorunlara yol açabilir:

• Aritmi (kalp ritim bozuklukları)
• Enfeksiyon (özellikle endokardit)
• Akciğer damarlarında yüksek tansiyon (pulmoner hipertansiyon)
• Kalp yetmezliği
• Kalp durması (kardiyak arrest)

Kalp Kapak Hastalıklarının Türleri

Kalp kapak hastalıklarının üç temel türü vardır:

1. Regürjitasyon (yetersizlik / geri kaçış)
2. Stenoz (darlık)
3. Atrezi

Hangi tür kapak hastalığına sahip olduğunuz, hangi kapağın etkilendiğine ve kapağın nasıl etkilendiğine bağlıdır.

Kalp kapak hastalıkları kalpteki dört kapağın herhangi birinde görülebilir:

• Aort kapağı
• Mitral kapak
• Pulmoner kapak
• Triküspit kapak

Kalp Kapakları Nedir?

Kalp kapakları kalp içinde ve kalpten çıkan kan akışını kontrol eder. Sağlıklı çalıştıklarında kanın kalpten akciğerlere ve vücudun geri kalanına doğru yönde ilerlemesini sağlarlar.

Her kapakta yaprakçık (flap veya cusp) adı verilen yapılar bulunur. Bu yaprakçıklar her kalp atımında açılıp kapanarak kanın tek yönde akmasını sağlar.

Normal gelişmiş bir kalpte:

• Aort kapağı: Sol ventrikül ile aorta arasında bulunur.
• Mitral kapak: Sol atriyum ile sol ventrikül arasında bulunur.
• Pulmoner kapak: Sağ ventrikül ile pulmoner arter arasında bulunur.
• Triküspit kapak: Sağ atriyum ile sağ ventrikül arasında bulunur.

Kalp Kapak Problemlerinin Türleri

1. Atrezi

Atrezi, genellikle doğuştan görülen bir kalp hastalığıdır (konjenital kalp defekti). Nadiren yaşamın ilerleyen dönemlerinde de gelişebilir.

Bu durumda kapakta hiç açıklık yoktur. Kalp odacıkları arasında kan akışını engelleyen katı bir doku oluşur.

İki ana türü vardır:

• Pulmoner atrezi: Pulmoner kapak etkilenir. Kan kalpten pulmoner arter yoluyla akciğerlere geçemez.
• Triküspit atrezi: Triküspit kapak etkilenir. Kan sağ atriyumdan sağ ventriküle geçemez.

2. Regürjitasyon (Kapak Yetersizliği)

Regürjitasyon, kapak tam kapanmadığında ortaya çıkar. Bu durumda kan ileriye doğru akmak yerine geriye doğru kaçar.

Bu durum kalbin vücuda yeterli kan pompalamasını zorlaştırır.

Regürjitasyon şu durumlarda gelişebilir:

• Kapak yaprakçıklarının boyutu veya şeklinin uygun olmaması
• Kapak açıklığının genişlemesi
• Kapak yaprakçıklarının zayıflaması

Bazı kişiler bu durumla doğuştan doğabilir veya zaman içinde gelişebilir.

Mitral Kapak Prolapsusu Regürjitasyon en sık mitral kapak prolapsusu nedeniyle görülür.

Bu durumda:

• Mitral kapağın yaprakçıkları sol atriyuma doğru sarkar veya bombeleşir.
• Bu durum mitral yetersizliğe (geri kaçışa) yol açabilir.

Ancak mitral kapak prolapsusu olan birçok kişide geri kaçış gelişmez ve hiçbir belirti görülmez. Eğer geri kaçış gelişirse zamanla ilerleyebilir ve şu sorunlara yol açabilir:

• Enfeksiyon (endokardit)
• Kalp ve akciğer damarlarında basınç artışı

3. Stenoz (Kapak Darlığı)

Stenoz, kapak açıklığının normalden daha dar olmasıdır.

Bu durum şu nedenlerle ortaya çıkabilir:

• Kapak doğuştan yanlış gelişmiş olabilir
• Kapak yaprakçıkları sertleşmiş veya kalınlaşmış olabilir

Örneğin: Biküspit Aort Kapak Normalde aort kapağında üç yaprakçık bulunur. Ancak bazı kişilerde kapak iki yaprakçıkla oluşur. Buna biküspit aort kapağı denir.

Bu durum zamanla aort kapak darlığına (aort stenozu) yol açabilir.

Stenoz durumunda kanın kapaktan geçmesi zorlaşır ve kalp kan pompalamak için daha fazla çalışmak zorunda kalır.

Birden Fazla Kapak Sorunu

Bazen:

• Bir kapakta birden fazla problem olabilir
• Birden fazla kapak aynı anda etkilenebilir

Bu durum kalbin daha fazla çalışmasına neden olur ve kan pompalama kapasitesini etkileyebilir.

Tedavi edilmezse kapak hastalıkları zamanla ilerleyerek şu ciddi sorunlara yol açabilir:

• Kalp yetmezliği
• İnme
• Aritmi
• Akciğer hipertansiyonu

Belirtiler (Semptomlar)

Kalp kapak hastalıklarının belirtileri, hastalığın türüne ve hastanın yaşına göre değişebilir. Yenidoğanlarda görülen belirtiler yetişkinlerde görülenlerden farklı olabilir. Bazı belirtiler kalp yetmezliği ile ilişkili olabilir, çünkü kapak hastalıkları kalbin kan pompalama işlevini bozabilir.

Yenidoğanlarda ve Küçük Çocuklarda Belirtiler

Kalp kapak hastalığının belirtileri doğumda mevcut olabilir. Bazen bu belirtiler doğum sonrası yapılan yenidoğan tarama testlerinde fark edilir. Bazı durumlarda ise belirtiler doğumdan haftalar veya aylar sonra ortaya çıkabilir.

Görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Yeterince kilo alamama veya büyüyememe
• Beslenme sırasında zorlanma görülebilir
• Bazı bebekler beslenirken terleyebilir
• Ciltte morarma (siyanoz)
  • Özellikle dudaklar, parmaklar ve ayak parmaklarında
• Kanda düşük oksijen seviyeleri
  • Doktor bunu pulse oksimetri ile ölçebilir
• Soluk cilt, hızlı nabız veya hızlı solunum, soğuk ve nemli eller
  • Bunlar şok belirtileri olabilir ve yenidoğanlar için acil tıbbi durumdur
• Zayıf nabız

Yetişkinlerde Belirtiler

Yaşa bağlı gelişen kalp kapak hastalıklarının belirtileri yavaş yavaş ortaya çıkabilir. Birçok kişi, özellikle egzersiz sırasında ortaya çıkan nefes darlığı gibi erken belirtileri yaşlanmanın normal bir parçası sanabilir.

Bazı kişilerde hiç belirti olmayabilir.

Belirtiler ortaya çıktığında şunları içerebilir:

• Nefes darlığı
  • Özellikle merdiven çıkarken, hızlı yürürken veya fiziksel aktivite sırasında
• Göğüs ağrısı veya rahatsızlık hissi (anjina)
• Baş dönmesi, ayağa kalkınca bayılma veya kısa süreli bilinç kaybı
• Normalden daha fazla yorgunluk
• Ateş
  • Kalp iç zarının enfeksiyonu (endokardit) belirtisi olabilir
• Kalp çarpıntısı
  • Kalbin çok hızlı attığını veya atım atladığını hissetme
• Kalp üfürümü
  • Kalp atımları arasında duyulan anormal ses
• Göz çevresinde, ayak bileklerinde veya karında şişlik

Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebilir. Kalp kapak hastalığını doğrulamak için doktorunuz ekokardiyografi adı verilen bir test yapabilir. Bu test kalbin yapısını ve kapakların nasıl çalıştığını ayrıntılı şekilde gösterir.

Tanı (Diagnosis)

Kalp kapak hastalığını teşhis etmek için doktorunuz tıbbi geçmişinizi değerlendirir, fizik muayene yapar ve kalbinizin yapısını ve işlevini inceleyen testler ister.

Tıbbi Geçmiş ve Fizik Muayene

Doktorunuz şu konuları sorabilir:

• Risk faktörleriniz
• Yaşadığınız belirtiler
• Ailenizde bulunan kalp kapak hastalığı öyküsü

Fizik muayene sırasında doktorunuz:

• Stetoskop ile kalbinizi dinleyerek kalp üfürümü veya ritim bozukluğu olup olmadığını kontrol eder
• Boyun veya koldaki nabzın gücünü değerlendirir
• Yenidoğanlarda karaciğer büyümesi olup olmadığını kontrol edebilir.

Ekokardiyografi (Echocardiography)

Ekokardiyografi (EKO) kalp kapak hastalıklarının tanısında en sık kullanılan testtir.

Bu test:

• Ağrısızdır
• Ses dalgaları kullanarak kalbin hareketli görüntülerini oluşturur

Ekokardiyografi ile:

• Kalbin boyutu ve şekli
• Kalbin kanı ne kadar iyi pompaladığı
• Kapakların nasıl açılıp kapandığı değerlendirilir.

Doppler ekokardiyografi, kalp boşlukları ve kapaklar içindeki kan akışının hızını ve yönünü gösterir.

EKO ayrıca şunları da gösterebilir:

• Kalp içindeki pıhtılar
• Perikard sıvısı
• Tümörler
• Aort hastalıkları
• Kalp üfürümünün nedeni

Diğer Tanı Testleri

Ekokardiyografiye ek olarak doktorunuz başka testler de isteyebilir.

Elektrokardiyogram (EKG) EKG, kalbin elektriksel aktivitesini ölçen basit ve ağrısız bir testtir.

Bu test ile:

• Kalp atım hızı
• Kalp ritmi (düzenli veya düzensiz)
• Elektriksel uyarıların kalpte yayılması değerlendirilebilir.

Test sırasında göğüs, kol ve bacaklara elektrotlar yerleştirilir ve kalp aktivitesi kaydedilir.

Akciğer Grafisi (Chest X-ray) Göğüs röntgeni, göğüs içindeki yapıların hızlı ve ağrısız şekilde görüntülenmesini sağlar.

Bu test:

• Kalp büyümesini
• Kalp yetmezliğini
• Akciğer hastalıklarını değerlendirmede yardımcı olabilir.

Efor Testi (Stress Test) Efor testi, kalbin fiziksel stres altındaki performansını ölçer.

Bu test sırasında:

• Hasta koşu bandında yürür veya bisiklet çevirir
• Kalp ritmi, kan basıncı ve oksijen düzeyi izlenir

Bu test özellikle şu belirtiler varsa önerilir:

• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Baş dönmesi
• Çarpıntı

Eğer kişi egzersiz yapamıyorsa kalbin daha hızlı çalışmasını sağlayan ilaçlar verilebilir.

Tarama Testleri

Bazı durumlarda doktorunuz tarama testleri önerebilir.

Prenatal Tarama Hamilelik sırasında bebeğin kalbi değerlendirilir.

Yenidoğan Tarama Testi Bu testte:

• Pulse oksimetri kullanılarak bebeğin kanındaki oksijen düzeyi ölçülür.
• Düşük oksijen seviyeleri kapak hastalığı veya ciddi doğumsal kalp hastalıklarının belirtisi olabilir.

Kanser Tedavisi Sonrası Tarama Radyasyon tedavisi alan kişilerde kalp kapak hastalığı gelişme riski arttığı içindüzenli tarama önerilebilir.

Nedenler ve Risk Faktörleri

Kalp Kapak Hastalıklarına Neler Neden Olur?

Kalpte dört kapak bulunur ve bu kapaklar açılıp kapanarak kanın kalp içinde doğru yönde akmasını sağlar. Kalp kapak hastalıkları, bu kapaklar düzgün çalışmadığında ortaya çıkar.

Kapak hastalıkları: Doğuştan mevcut olabilir (konjenital) veya zaman içinde sonradan gelişebilir (edinilmiş).

Kalp kapak hastalıklarını anlamak için kalbin nasıl çalıştığını anlamak önemlidir.

Doğuştan Kalp Kapak Hastalıkları

Konjenital kalp kapak hastalıkları, bebeğin kalbi anne karnında gelişirken oluşan problemler nedeniyle ortaya çıkar.Bu kapak sorunları tek başına görülebileceği gibi başka doğumsal kalp hastalıklarıyla birlikte de olabilir.

Doğuştan kapak hastalıkları:

• Hafif sorunlardan
• kan akımını tamamen engelleyebilen hayati durumlara kadar değişebilir.

En sık görülen doğumsal kapak problemleri şunlardır:

• Atrezi: Kapak hiç oluşmamıştır ve kan akışı tamamen engellenir.
• Stenoz (darlık): Kapak çok dardır ve yeterli kan geçişine izin vermez.
• Regürjitasyon (yetersizlik): Kapak yaprakçıkları normal boyut veya şekilde olmadığı için kan geri kaçar.

Bazı doğumsal kapak hastalıkları kalıtsaldır (genetik). Yani anne veya babadan geçen genler nedeniyle oluşabilir.

Örneğin: Biküspit aort kapağı, genetik geçiş gösterebilen bir kapak hastalığıdır ve aort darlığına yol açabilir.

Sonradan Gelişen Kalp Kapak Hastalıkları (Edinilmiş)

Kalp kapak hastalıkları yaş ilerledikçe, kullanılan bazı ilaçlar veya uygulanan tıbbi işlemler nedeniyle de gelişebilir.

Risk Faktörleri

Kalp kapak hastalıkları için risk faktörleri şunlardır:

Yaş İleri yaş, özellikle sağlıksız yaşam tarzı alışkanlıkları varsa riski artırabilir.

Aile Öyküsü Bazı kapak hastalıkları ailelerde görülebilir. Örneğin:

• Mitral kapak prolapsusu
• Biküspit aort kapağı Ayrıca ailede erken yaşta koroner kalp hastalığı olması da riski artırabilir.

Yaşam Tarzı Diğer kalp hastalıklarına yol açan yaşam tarzı faktörleri kapak hastalıkları için de risk oluşturabilir:

• Fiziksel aktivite eksikliği
• Sağlıksız beslenme
• Sigara kullanımı
• Obezite

Tıbbi Cihazlar Kalp pili veya defibrilatör gibi cihazlar bazen kapaklara temas ederek:

• skar dokusu oluşmasına
• veya kapakların gerilmesine neden olabilir.

Diğer Hastalıklar Bazı hastalıklar kapak hastalığı riskini artırabilir:

• Hipertansiyon
• Diyabet
• Otoimmün hastalıklar (örneğin lupus)
• Diğer kalp hastalıkları

Kanser Tedavisi Kanser için uygulanan radyoterapi, kalp kapaklarında:

• kalınlaşma
• daralma gibi sorunlara yol açabilir.

Cinsiyet Bazı kapak hastalıkları erkeklerde daha sık görülür. Örneğin:

• Aort kapak darlığı erkeklerde kadınlara göre daha yaygındır.

Araştırmalar ve Genetik

Aile öyküsü ve kalıtılan genler kalp kapak hastalığı gelişme riskini artırabilir. Araştırmacılar özellikle biküspit aort kapağı gibi kapak hastalıklarına neden olan gen mutasyonlarını incelemektedir.

Kalp Kapak Hastalıkları Önlenebilir mi?

Doğuştan kapak hastalıklarının tümü önlenemez, ancak bazı durumlarda risk azaltılabilir.

Hamilelik sırasında:

• Gerekli vitaminlerin alınması
• Kızamıkçık (rubella) gibi enfeksiyonlardan korunma önemlidir.

Edinilmiş Kapak Hastalıklarını Önleme Doktorunuz şu önlemleri önerebilir:

Kalp Dostu Yaşam Tarzı

• Sağlıklı beslenme
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sağlıklı kilo
• Sigaranın bırakılması
• Stres yönetimi

İyi Ağız ve Cilt Hijyeni Bu, kalp kapaklarını etkileyebilen endokardit enfeksiyonunu önlemeye yardımcı olur.

İlaçların Düzenli Kullanımı Kalp krizi, hipertansiyon veya kalp yetmezliğini önlemek için verilen ilaçların düzenli kullanılması önemlidir.

Ayrıca boğaz enfeksiyonu (streptokok enfeksiyonu) varsa tedavinin tamamlanması gerekir. Çünkü tedavi edilmezse romatizmal ateş gelişebilir ve bu durum kalp kapaklarına zarar verebilir.

Tedavi

Kalp kapak hastalığı genellikle ömür boyu sürebilen bir durumdur. Birçok kişide kapak hastalığı olmasına rağmen uzun süre belirti görülmeyebilir. Ancak zamanla hastalık ilerleyebilir ve tedavi edilmezse kalp yetmezliği veya hayatı tehdit eden diğer sorunlara yol açabilir.

Doktorunuz genellikle önce yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi önerir. Bu yöntemler belirtileri kontrol etmeye ve hastalığın ilerlemesini geciktirmeye yardımcı olabilir. Ancak ilerleyen dönemlerde kapak onarımı veya kapak değişimi gerekebilir.

Kapak onarımı veya değişimi yapıldıktan sonra da ilaç kullanımı ve düzenli doktor kontrolleri gereklidir.

Kalp Dostu Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Kalp kapak hastalıklarının tedavisinde yaşam tarzı çok önemlidir.

Önerilen değişiklikler şunlardır:

• Kalp dostu beslenme
• Sağlıklı vücut ağırlığını koruma
• Stres yönetimi
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sigaranın bırakılması

Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışmanız gerekir.

İlaç Tedavisi

Doktorunuz belirtileri azaltmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak veya kapak hastalığına eşlik eden diğer kalp problemlerini tedavi etmek için ilaçlar reçete edebilir.

Bunlar şunları içerebilir:

• Tansiyon ilaçları
  • Diüretikler
  • Vazodilatörler
  • Bu ilaçlar kalp üzerindeki basıncı azaltarak kalbin daha az çalışmasını sağlar.
• Kalp hızını düzenleyen ilaçlar
  • Kalp ritmini kontrol ederek kalbin daha verimli çalışmasına yardımcı olur.
• Kan sulandırıcılar
  • Kan pıhtılarının oluşmasını önlemek veya tedavi etmek için kullanılır.
• Antibiyotikler
  • Kalp iltihabına (endokardit) neden olan enfeksiyonları tedavi etmek için
  • Romatizmal ateşi önlemek için
• Prostaglandin
  • Yenidoğanlarda bazı kalp yollarını açık tutarak kan dolaşımını sürdürmek için kullanılabilir.

Kalp Kapak Onarımı

Yeni belirtiler ortaya çıktığında veya mevcut belirtiler kötüleştiğinde doktorunuz kapak onarımını önerebilir.

Kapak onarımında kullanılan yöntemler:

• Kapak yaprakçıklarının onarılması veya yeniden şekillendirilmesi
• Yırtıkların kapatılması
• Yaprakçıkların tekrar bağlanması
• Birleşmiş yaprakçıkların ayrılması Bu işlemler valvüloplasti olarak adlandırılır.

Diğer yöntemler:

• Balon valvüloplasti: Kapak açıklığını genişletmek için balon kullanılır.
• Stent yerleştirme: Kan akımını artırmak veya kaçak olan kapağı desteklemek için
• Mitral yetersizlik için özel cihaz yerleştirilmesi
• Kalsiyum birikimlerinin temizlenmesi
• Kapak destek yapılarının onarılması
• Annüloplasti: Kapak halkasının güçlendirilmesi veya daraltılması

Kapak onarımı belirtileri azaltabilir ancak bazen sorun tekrar ortaya çıkabilir.

Olası komplikasyonlar:

• Kapak hasarı veya kaçak
• Damar yaralanması
• Kalp basısı
• İnme

Kalp Kapak Değişimi

Bazı durumlarda kapak onarılamaz ve kapak değişimi gerekir.

Cerrah hasarlı kapağı şu tip kapaklardan biri ile değiştirir:

• Mekanik Kapak
  • Dayanıklı materyallerden yapılır
  • Çok uzun ömürlüdür
  • Ancak ömür boyu kan sulandırıcı ilaç kullanımı gerekir
• Biyolojik Kapak (Doku Kapak)
  • Genellikle hayvan dokusundan yapılır
  • Kan sulandırıcı gereksinimi daha azdır
  • Ancak mekanik kapak kadar uzun süre dayanmaz ve ileride tekrar değişmesi gerekebilir

Doktorlar hangi kapağın daha uygun olduğuna şu faktörlere göre karar verir:

• Yaş
• Risk faktörleri
• Diğer hastalıklar

Kateter Yöntemi ile Kapak Değişimi Bazı kapaklar açık kalp ameliyatı olmadan kateter yöntemi ile değiştirilebilir.

En yaygın örnek: TAVR / TAVI (Transkateter Aort Kapak Replasmanı) Bu yöntemde:

• İnce bir kateter damar yoluyla kalbe ilerletilir
• Yeni kapak yerleştirilir Özellikle aort stenozu tedavisinde kullanılır.

Tedavi Edilmezse Oluşabilecek Sorunlar

Tedavi edilmeyen kalp kapak hastalıkları ciddi komplikasyonlara yol açabilir:

• Akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS)
• Aritmiler
• Kan pıhtıları
• Sepsis ve kan dolaşımı enfeksiyonları
• Aort anevrizması veya yırtılması
• Kalp yetmezliği
• Enfektif endokardit
• Karaciğer hasarı
• Pulmoner hipertansiyon
• İnme
• Kalp durması

Gebelik ve Kalp Kapak Hastalıkları

Kalp kapak hastalığı olan birçok kadın sağlıklı bir gebelik geçirebilir ve sağlıklı çocuklar doğurabilir. Ancak bazı kapak hastalıkları hamile kalmayı zorlaştırabilir veya gebelik sırasında komplikasyonlara yol açabilir.

Bu nedenle hamileyseniz veya hamile kalmayı planlıyorsanız, gebelik boyunca sizin ve bebeğinizin güvenliğini sağlamak için doktorunuzla görüşmeniz çok önemlidir.

Hamile Kalmadan Önce

Mümkünse hamile kalmadan önce sağlık hizmeti sağlayıcınızla kalp kapak hastalığınız ve mevcut belirtileriniz hakkında konuşmanız gerekir.

Bazı kapak hastalıkları gebeliği yüksek riskli hale getirebilir. Örneğin:

• Kapak darlığı (stenoz)
• Kapak değişimi ameliyatı geçirmiş olmak

Bu durumlarda gebelik ve doğum sırasında özel takip ve bakım gerekebilir.

Doktorunuz hamilelik öncesinde şu testleri önerebilir:

• Ekokardiyografi
• Efor testi (stress test)

Eğer hastalık ciddi ise hamilelikten önce tedavi edilmesi gerekebilir.

Gebelikte İlaç Kullanımı

Bazı ilaçlar gebelik sırasında güvenli değildir.

Örneğin:

• Kan sulandırıcı ilaçlar

Bu nedenle doktorunuz:

• Gebelik planlama döneminde
• Gebelik sırasında kullanmanız için daha güvenli alternatif ilaçlar önerebilir.

Gebelikte Olası Riskler

Gebelik sırasında ciddi veya tedavi edilmemiş kalp kapak hastalığı bazı komplikasyon risklerini artırabilir.

Bunlar şunları içerebilir:

• Aritmi (kalp ritim bozukluğu)
• Kan pıhtısı oluşumu
• Düşük (miscarriage)
• Erken doğum
• Sezaryen doğum gereksinimi
• Doğum sonrası kanama

Genetik Risk

Bazı kalp kapak hastalıkları kalıtsal olabilir ve çocuğunuza geçebilir.

Bu nedenle doktorunuzla hastalığınız hakkında konuşmanız, bebeğiniz için olası riskleri daha iyi anlamanıza yardımcı olur.