Klinik Deneyimler – Prof. Dr. Ümit Kervan

ACC/AHA 2026 Kolesterol Rehberi: LDL Hedefleri Değişti, Lp(a) Artık Rutin Ölçüm ve PREVENT Risk Skoru

Ümit Kervan — Sat, 13 Jun 2026 17:31:23 +0000

Prof. Dr. Ümit Kervan | Kalp-Damar Cerrahisi, TÜSEB Başkanı | Haziran 2026
Yayın: ACC/AHA 2026 Guideline on the Management of Dyslipidemia | Okuma süresi: ~8 dakika

Hızlı Klinisyen Özeti — 5 Kritik Değişiklik

LDL hedefleri geri döndü:

<55 (çok yüksek risk)
<70 (yüksek risk)
<100 mg/dL (primer)

Lp(a) artık rutin ölçüm öneriyor — yaşam boyu en az bir kez herkes için
PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısı, eski PCE’nin yerini aldı
Kombinasyon tedavisi (statin + ezetimib) daha erken aşamaya çekildi
Genç erişkinlerde LDL >=160 mg/dL ise tedaviye başla
Aterojenik lipoproteinlere yaşam boyu maruziyeti azaltmak
Tarama ve tedaviyi daha genç yaşlarda başlatmakBu nedenle yaşam tarzı müdahaleleri çok erken dönemde başlamalıdır.

Giriş: 2018 Kılavuzunun Yerini Alan Kapsamlı Güncelleme

ACC (American College of Cardiology / Amerikan Kardiyoloji Koleji) ve AHA (American Heart Association / Amerikan Kalp Cemiyeti) 2026 yılında ‘Guideline on the Management of Dyslipidemia’ başlıklı yeni rehberi yayımladı. Bu rehber, 2018 kolesterol kılavuzunun yerini alarak dislipidemi değerlendirme, tedavi ve izlemeyi bütünsel bir çerçevede ele aliyor.

Rehberin kapsamı yalnızca LDL kolesterol ile sınırlı değil; trigliserid, Lp(a) ve diğer lipid bozuklukları da ayrıntılı şekilde düzenleniyor. Klinik pratik açısından en önemli mesaj şudur: erken tarama, agresif hedefler ve kombinasyon tedavisi artık daha güçlü bir kanıt temeline oturuyor.

1. Ana Felsefe: ‘Daha Erken, Daha Uzun Süre LDL Düşür’

Yeni rehberin temel yaklaşımı üç ilke üzerine kurulu:

Aterojenik lipoproteinlere yaşam boyu maruziyeti azaltmak
Tarama ve tedaviyi daha genç yaşlarda başlatmak
LDL’yi daha düşük hedeflere indirmek ve bu hedefte kalmak

Bu nedenle yaşam tarzı müdahaleleri artık çok erken dönemde kardiyovasküler hastalık ortaya çıkmadan önce başlamalıdır. Aterosklerozis önlenmeden tedavi edilmez; yalnızca yavaşlatılır ya da durdurulur.

2. Risk Değerlendirmesinde Yeni Model: PREVENT-ASCVD

Rehber, eski Pooled Cohort Equations (PCE) risk hesaplayıcısını kullanmaktan vazgeçip PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısını öneriyor. Bu değişiklik pratikte önemli:

PREVENT, diyabet, kronik böbrek hastaligi (CKD) ve kardiyovasküler biyomarkerları hesaba katıyor
Daha geniş hasta popülasyonlarında daha değerli tahmin sunuyor
CAC (Koroner Arter Kalsiyum) skoru ile birlikte kullanıldığında sınır vakalarda karar vermeyi kolaylaştırabiliyor

Pratik Not
PREVENT-ASCVD hesaplayıcısına ACC’nin resmi web sitesi üzerinden erişebilirsiniz. Sınır risk hastalarinda CAC skorunu destekleyici araç olarak kullanmayi düşünün.

3. LDL Hedefleri Geri Getirildi — 2018’den En Büyük Fark

2018 rehberinde yüzde düşüş vurgulayan bir yaklaşım benimsenmişti. 2026 rehberi hedef LDL seviyelerini yeniden net olarak tanımladı. Bu, klinisyenler için büyük bir pratik kolaylık anlamına geliyor.

Sekonder Korunma (ASCVD Tanısı Olan Hastalar)

Risk Grubu	LDL-C Hedefi
Çok yüksek risk	< 55 mg/dL
Yüksek risk	< 70 mg/dL
Post-CABG / Yaygın damar hastalıgı	< 55 mg/dL (ASCVD ile aynı)

Primer Korunma (ASCVD Tanısı Olmayan Hastalar)

Durum	LDL-C Hedefi
LDL >=190 mg/dL (Familial HC)	< 100 mg/dL (çoğu hastada)
Yüksek risk (Diyabet, CKD, vb.)	< 70 mg/dL
Düşük-orta risk	< 100 mg/dL
CAC skoru > 100 veya > 75. percentil	Daha agresif hedef değerlendirilebilir

Pratikte Ne Anlama Geliyor?
ASCVD tanısı olan hastalarinizda daha once 70 mg/dL hedef koyduysanız, bu planı 55 mg/dL’ye revize etmeniz gerekebilir. Ezetimib eklenmesi artıkdaha erken bir adım haline getirilmistir.

4. Lipoprotein(a) Ölçümü Artık Rutin Öneri

ACC/AHA 2026’nin en dikkat çekici yeniliklerinden biri Lp(a) taramasının evrensel bir öneri haline gelmesidir.

Neden Önemli?

Lp(a), statin tedavisine yanıt vermeyen, kalıtımsal olarak yüksek bir kardiyovasküler risk faktörü
>= 50 mg/dL (yaklaşık 125 nmol/L) -> ASCVD riskini bağımsız olarak artırıyor
>= 100 mg/dL -> risk yaklaşık 2 kat artış
Yüksek Lp(a) varsa, daha agresif LDL düşürme stratejisi öneriliyor

Öneri

Her bireyde yaşam boyu en az bir kez Lp(a) ölçümü yapılması artık Class I öneri düzeyinde. ESC 2025 de Lp(a) >50 mg/dL düzeyini risk sınıflamasını iyileştiren bir belirteç olarak kabul ediyor.

Klinik Nokta
Aile öyküsünde erken kardiyovasküler hastalık olan, statine rağmen LDL hedefine ulaşılamayan veya açıklanamayan yüksek risk profilindeki hastalarda Lp(a) ölçümünü ilk vizitten itibaren istemeyi düşünün.

5. Genç Erişkinlerde Erken Tedavi

Rehber, erken kardiyovasküler müdahale için genç yetişkinlere yönelik yeni eşikler tanımlıyor:

Durum	Öneri
LDL >= 160 mg/dL olan genç erişkin	İlaç tedavisini değerlendirin
Ailede erken KVH öyküsü	Daha agresif tarama ve hedef
Familial Hypercholesterolemia (cocuk)	Erken teşhis, erken statin başlanması
Tip 2 DM + ek risk faktörü	Daha erken statin başlama eşiği

Amac tek cümleyle özetlenebilir: Aterosklerozis başlamadan müdahale et.

6. Tedavi Basamakları: Yaşam Tarzı ve İlaç

6.1 Yaşam Tarzı Müdahaleleri (Her Zaman İlk Adım)

Akdeniz diyeti (kanıta dayalı en güçlü beslenme modeli)
Kilo kontrolü — abdominal obezite risk çarpanını artırıyor
Düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dk orta yoğunluk)
Sigara bırakma — HDL arttırır, inflamasyon azaltır

6.2 İlaç Tedavisi Algoritmasi

Adım	İlaç / Müdahale
1. Basamak	Yüksek yoğunluklu statin (atorvastatin 40-80 mg / rosuvastatin 20-40 mg)
2. Basamak (hedef tutmazsa)	Ezetimib ekle — LDL’yi ek %20-25 düşürür
3. Basamak (hedef hala tutmazsa)	PCSK9 inhibitörleri (evolocumab, alirocumab)
4. Basamak / Alternatifl	Bempedoic acid (statin intoleransi), Inclisiran (6 ayda bir SC)
Statin intoleransi durumu	Ezetimib + Bempedoic acid + PCSK9 kombinasyonu değerlendirilebilir

Pratikte Ne Anlama Geliyor?
Combinasyon tedavisi artık ‘son çare’ değil, ‘hedef tutmazsa erken ekle’ şeklinde yeniden konumlandırılıyor. Özellikle çok yüksek riskli hastalarda ilk kontrolde hedefe ulaşılamazsa ezetimib gecikmeden eklenmeli.

7. Trigliserid Yönetimi

Trigliserid yönetiminde statinler temel tedavi olmaya devam ediyor. Ancak ciddi yükselmeler için eşik değerler netleştirildi:

TG Düzeyi	Öneri
150-499 mg/dL	Yaşam tarzı (diyet, egzersiz, alkol kısıtlaması, kilo verme)
500-999 mg/dL	Statin + yaşam tarzı + fibrat veya omega-3 değerlendir
>= 1000 mg/dL	Pankreatit riski — agresif tedavi zorunlu (fibrat, ikA inhibitörleri)

8. Özel Hasta Grupları

Asağıdaki hasta gruplarında, LDL seviyesinden bağımsız olarak risk yüksek kabul edilmeli ve primer korunmada lipid düşürücü tedavi düşünülmeli:

Hasta Grubu	Neden Yüksek Risk?
Tip 2 Diyabet	Oksidatif stres + endotel disfonksiyonu + aterojenik profil
KBH Evre 3-4 (CKD)	İnflamasyon + lipid metabolizma bozuklugu
HIV pozitif bireyler	Kronik inflamasyon + ART ilaçlarının dislipidemi etkisi
İnflamatuar hastaliklar (RA, Lupus)	Ek kardiyovasküler risk çarpanı
Menopoz (erken/erken menopoz)	Estrogen kaybı LDL artışına neden olur

9. Poliklinikte Uygulanabilecek Pratik Algoritma

ACC/AHA 2026’nin resmi mesajları ve ESC’nin agresif hedef yaklaşımı ile uyumlu bu algoritma, rutin dislipidemi poliklinik vizitlerinde kullanılabilir:

Adım 1 — Her Hastada Temel Panel

Tam lipid paneli (AC veya rastin ölçüm)
Karaciger fonksiyonları (ALT/AST)
Kreatinin / eGFR
HbA1c veya glukoz durumu
TSH (gerektiğinde — hipotiroidi dislipidemi nedeni olabilir)
Lp(a) — yaşam boyu en az bir kez

ACC/AHA 2026, Lp(a)’nın en az bir kez ölçülmesini açıkça öneriyor. ESC 2025 de Lp(a) >50 mg/dL düzeyini risk sınıflamasını iyileştiren bir belirteç olarak kabul ediyor.

Adım 2 — Riski Belirle

PREVENT-ASCVD hesaplayıcısı ile 10 yıllık risk hesapla
Sınır vakada CAC skoru ile risk rafine et
Familial Hiperlipidemi ? Aile öyküsü? Lp(a)? -> Risk çarpanlarını dahil et

Adım 3 — Hedefi Belirle

Risk Grubu	LDL-C Hedefi
Çok yüksek risk / Sekonder korunma / Post-CABG	< 55 mg/dL
Yüksek risk	< 70 mg/dL
LDL >=190 Primer korunma	< 100 mg/dL
Düşük-orta risk	< 100 mg/dL
ESC’de seçimli çok yüksek risk (tekrarlayan olay)	< 40 mg/dL hedef korunmaya devam ediyor

Adım 4 — Tedaviyi Adımlandır

Yaşam tarzı her zaman temel
Statinle başla -> hedefe ulaşamazsan erken ezetimib ekle
Yeterli azalma yoksa PCSK9 inhibitörü veya inclisiran değerlendir

10. Genel Değerlendirme: Amerika Avrupa’ya Yaklaştı

ACC/AHA 2026 lipid rehberi, Amerikan kardiyoloji yaklaşımıni ESC (Avrupa Kardiyoloji Dernegi) standartlarına belirgin olarak yaklaştırdı. İki kılavuz arasındaki pratik farklar azaldı:

Kriter	2018 ACC/AHA	2026 ACC/AHA
LDL hedefleri	Yüzde düşüş vurgusu	Net mg/dL hedefleri (<55, <70, <100)
Lp(a) taraması	Seçici	Herkes için rutin (en az 1 kez)
Risk hesaplayıcı	Pooled Cohort Equations	PREVENT-ASCVD
Kombinasyon tedavisi	Rezerve edilmis	Erken, agresif yaklaşım
Genç erişkin tedavisi	Temkinli	Daha aktif eşikler

Sık Sorulan Sorular (SSS)

ACC/AHA 2026 kolesterol rehberi 2018’den ne farklıdır?

2026 rehberi, 2018 kılavuzunun yüzde düşüş vurgusunu terk ederek net LDL hedefleri tanımladı (çok yüksek risk için <55 mg/dL, yüksek risk için <70 mg/dL). Ek olarak Lp(a) ölçümunu rutin hale getirdi ve PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısını eski PCE’nin yerine koydu.

LDL kolesterol hedefiniz kaç olmalı?

Risk grubunuza gore: Çok yüksek risk veya ASCVD tanısı varsa <55 mg/dL; yüksek risk ise <70 mg/dL; primer korunmada düşük-orta risk ise <100 mg/dL. Bu hedefler ACC/AHA 2026 kılavuzuna göre belirlenmektedir.

Lp(a) neden ölçülmelidir?

Lp(a), statine yanıt vermeyen kalıtımsal bir kardiyovasküler risk faktörüdür. >= 50 mg/dL ASCVD riskini artırırken >= 100 mg/dL riski yaklaşık 2 kat yükseltiyor. ACC/AHA 2026, yaşam boyunca en az bir kez Lp(a) ölçümünü herkes için öneriyor.

PCSK9 inhibitörleri ne zaman kullanılır?

Yüksek yoğunluklu statin ve ezetimib kombinasyonuna rağmen LDL hedefine ulaşılamadığında PCSK9 inhibitörleri (evolocumab, alirocumab) devreye girer. Özellikle çok yüksek riskli ve familial hiperkolesterolemili hastalarda erken kullanım değerlendirilmeli.

PREVENT-ASCVD risk hesaplayıcısı nasıl kullanılır?

PREVENT-ASCVD, ACC’nin resmi web sitesinde ücretsiz mevcut. Yas, cinsiyet, sistolik KB, total kolesterol, HDL, diyabet ve CKD durumu girildiğinde 10 yıllık kardiyovasküler risk hesaplanıyor. Sınır risk hastalarinda CAC skoru ile sonucu rafine etmek öneriliyor.

Kaynaklar

ACC/AHA 2026 Guideline on the Management of Dyslipidemia. American College of Cardiology / American Heart Association. 2026.
ESC/EAS 2025 Guidelines for the Management of Dyslipidaemias. European Heart Journal. 2025.
Jones DW, Ferdinand KC, Taler SJ et al. Circulation 2025;152:e114-e218 — 2025 Hypertension Guideline.
Grundy SM et al. 2018 ACC/AHA Cholesterol Guideline. Circulation. 2019;139:e1082-e1143.

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

2026 ACC/AHA/AACVPR/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Dyslipidemia:
A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines İndir

Paylaş

Yetişkinlerde Yüksek Kan Basıncının Önlenmesi, Tespiti, Değerlendirilmesi ve Yönetimi Kılavuzu

Ümit Kervan — Tue, 19 May 2026 18:18:23 +0000

Yayın: Circulation 2025;152:e114–e218 | Jones DW, Ferdinand KC, Taler SJ ve ark. | Geçerlilik: 2017 kılavuzunun yerini almaktadır

2025 AHA / ACC / AANP / AAPA / ABC / ACCP / ACPM / AGS / AMA / ASPC / NMA / PCNA / SGIM

İÇİNDEKİLER

1. Kılavuz Genel Bakış ve Yenilikler

2. Kan Basıncı Sınıflandırması

3. Tanısal Değerlendirme

• Sağlık Merkezi İçi Ölçüm — Sağlık Merkezi Dışı İzlem (ABPM/HBPM)

• Beyaz Önlük / Maskeli Hipertansiyon

• Sekonder Hipertansiyon Taraması

4. İlaç Başlatma Eşiği ve KVH Risk Değerlendirmesi

5. Yaşam Tarzı Değişiklikleri

6. Farmakolojik Tedavi

• Birinci Basamak Ajanlar ve Kombinasyon Tedavisi

• KB Hedefleri

• İlaç Uyumu Stratejileri

7. Özel Popülasyonlar

8. Dirençli Hipertansiyon

9. Hipertansif Acil ve Şiddetli Hipertansiyon

10. Ekip Temelli Bakım ve Takip

1. Kılavuz Genel Bakış ve Yenilikler

2025 AHA/ACC Hipertansiyon Kılavuzu, 2017 kılavuzunun yerini alan ve Aralık 2023 – Haziran 2024 tarihleri arasında kapsamlı literatür taramasına dayanan güncel bir klinik pratik belgesidir. Kılavuz; primer bakım ve uzmanlık alanında hipertansiyon yöneten tüm klinisyenlere yönelik olarak hazırlanmıştır.

2025 Kılavuzunun Temel Mesajları (Top Take-Home Messages)

Yüksek kan basıncı, kardiyovasküler hastalıkların en yaygın ve değiştirilebilir risk faktörüdür. Tüm yetişkinler için genel KB hedefi <130/80 mmHg’dir.Klinisyenler, toplumlarında tüm yetişkinlerin taranması için toplum liderleri ve sağlık sistemleriyle iş birliği yapmalıdır.Çok disiplinli ekip temelli bakım; ilaçlara erişimi değerlendirmede ve bireysel engelleri aşmada etkilidir.KB sınıflandırması: Normal <120/80, Yükselmiş 120-129/<80, Evre 1 HT 130-139/80-89, Evre 2 HT ≥140/≥90 mmHg.Tüm yetişkinler için yaşam tarzı değişiklikleri (DASH diyeti, sodyum kısıtlama, kilo verme, egzersiz, alkol azaltma) güçlü biçimde önerilmektedir.≥140/90 mmHg ortalama KB’si olan tüm yetişkinler ile KVH, diyabet, KBH veya ≥%7.5 PREVENT skoru ile birlikte ≥130/80 mmHg olan seçilmiş yetişkinler için ilaç tedavisi önerilmektedir.Evre 2 HT’de tek hap kombinasyon tedavisi (SPC) tercih edilmelidir.Ev KB izlemi + multidisipliner ekip ile entegrasyon KB kontrolünü iyileştiren önemli bir araçtır.Şiddetli hipertansiyon (>180/120, hedef organ hasarı yok) ayaktan oral ilaç başlatılarak yönetilmelidir.Gebelerde SBP ≥160 / DBP ≥110 mmHg teyit edildiğinde, 30-60 dakika içinde ilaç tedavisi başlanmalıdır.

2017’den 2025’e: Temel Değişiklikler

Konu	2017 Önerisi	2025 Önerisi
Terminoloji	Hipertansif acil (urgency)	Şiddetli hipertansiyon
Primer aldosteronizm taraması	Hipokalemi varsa tara	Dirençli HT’de hipokalemi olmasa da tara (COR 1)
Potasyum bazlı tuz ikamesi	Belirtilmemişti	CKD yoksa ve K+ dışarıma azaltan ilaç kullanılmıyorsa faydalı olabilir (COR 2a)
Diyabette ACEi/ARB	CKD ile albuminüri varsa düşünülebilir	CKD (eGFR<60 veya albuminüri ≥30 mg/g) varsa önerilir (COR 1)
CKD’de RAASi	ACEi makul seçenek (COR 2a)	eGFR<60 + albuminüri ≥30 mg/g’de ACEi veya ARB önerilir (COR 1)
Akut ICH — SBP 150-220	Hedef <140 mmHg (COR 2a)	SBP’yi 130-140 mmHg’ye düşür, <130 olursa ilaç kes (COR 2a)
İskemik inmede EVT sonrası KB	Belirtilmemişti	Reperfüzyon sonrası SBP <140 mmHg’ye düşürmek ZARAR verebilir (COR 3)
Demans önleme	KB düşürme makul (COR 2a)	SBP hedefi <130 mmHg önerilir (COR 1, Level A)
Gebelik — kronik HT	Belirtilmemişti	<140/90 mmHg hedeflenerek ilaç başlanmalı (COR 1)
Gebelikte kontrendike ilaçlar	ACEi, doğrudan renin inhibitörleri	Ek olarak: atenolol, ARB, nitroprussid, MRA (COR 3 Harm)
Renal denervasyon (RDN)	Belirtilmemişti	Dirençli HT’de multidisipliner ekip değerlendirmesi gerekli (COR 1)
Hastane içi şiddetli HT yönetimi	Belirtilmemişti	Hedef organ hasarı yoksa ek IV/oral ajan verilmemelidir (COR 3 Harm)

ACEi: Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörü (ACE inhibitörü), ARB: Anjiyotensin reseptör blokeri, BP: Kan basıncı, CKD: Kronik böbrek hastalığı, COR: Öneri sınıfı (Class of Recommendation), CVD: Kardiyovasküler hastalık, DBP: Diyastolik kan basıncı, eGFR: Tahmini glomerüler filtrasyon hızı, ICH: İntraserebral hemoraji (beyin içi kanama), MRA: Mineralokortikoid reseptör antagonisti, PREVENT: Kardiyovasküler olay riskini öngörme modeli (Predicting Risk of CVD EVENTs), RAASi: Renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi inhibitörü, RDN: Renal denervasyon, SBP: Sistolik kan basıncı

2. Kan Basıncı Sınıflandırması

Kılavuz, 2017 sınıflandırmasını korumaktadır. KB sınıflandırması, iki veya daha fazla ziyarette alınan en az 2 ölçümün ortalamasına dayanmalıdır.

KAN BASINCI KATEGORİSİ	SİSTOLİK (mmHg)		DİYASTOLİK (mmHg)
NORMAL	< 120	ve	< 80
YÜKSELMİŞ	120–129	ve	< 80
HİPERTANSİYON EVRE 1	130–139	veya	80–89
HİPERTANSİYON EVRE 2	≥ 140	veya	≥ 90
HİPERTANSİF KRİZ (Hemen değerlendirin!)	> 180	ve/veya	> 120

Sağlık Merkezi KB Ölçümü — Doğru TeknikÖlçümden 30 dk önce kafein, egzersiz, sigara yok5 dk sessiz oturma; sırt destekli, ayaklar yerdeKol kalp hizasında, konuşmadanEn az 2 ölçüm, 1 dk arayla; ortalamasını alınİlk vizitte her iki koldan ölçüm yapınDoğru manşet boyutu: kol çevresinin %80’ini sarmalıFlaş cihazlarından (akıllı saat vb.) kaçının — doğruluğu yetersiz

Sağlık Merkezi Dışı KB İzlemiABPM (24 saat ambulatuar KB): Gündüz ≥130/80, gece ≥110/65, 24 saat ≥125/75 mmHg ise anlamlıHBPM (Ev KB izlemi): Sabah ilaçtan önce ve akşam yemekten önce ölçüm; ≥135/85 mmHg anlamlıBeyaz önlük HT şüphesinde: Sağlık Merkezi ≥130/80 + ABPM/HBPM <130/80 → onaylayıcı testMaskeli HT şüphesinde: Sağlık Merkezi <130/80 + ABPM/HBPM ≥130/80 → yüksek KVH riskiSBP/DBP ≥160/100 ise Sağlık Merkezi dışı izlem beklenmeksizin tedavi yoğunlaştırılmalı

3. Tanısal Değerlendirme

3.1. Hasta Değerlendirmesi — Laboratuvar ve Tanısal Testler

Temel Laboratuvar TestleriAçlık kan şekeri veya HbA1cLipid paneli (LDL, HDL, TG)Elektrolitler (Na, K, Cl, bikarbonat)Serum kreatinin + eGFR hesaplamaSpot idrar albumin/kreatinin oranıİdrar analizi (dipstick + mikroskopi)TSH (sekonder HT şüphesinde)

EKG ve GörüntülemeEKG: Sol ventrikül hipertrofisi araştırmasıEkokardiyografi: Klinik endikasyon varsaFundoskopi: Retinal hasar şüphesiRenal Doppler: Renovasküler HT şüphesi24 saatlik idrar aldosteron/kortizol: Sekonder HTUyku testi: Obstrüktif uyku apnesi şüphesi

3.2. Sekonder Hipertansiyon Taraması

Sekonder hipertansiyon yetişkin hipertansif hastaların %5-25’inde görülebilir. Aşağıdaki klinik ipuçlarından biri varsa ileri araştırma yapılmalıdır:

Sekonder Neden	Prevalans	Tarama İndikasyonları	Tarama Testi
Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA)	%25–50	Horlama, gündüz uyuklama, dirençli HT, kilo fazlalığı	STOP-Bang Anketi; gece oksimetri
Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)	%14	Diyabet, hematüri, noktüri, eGFR düşüklüğü, aile öyküsü	Elektrolites, kreatinin, mikroalbüminüri, renal USG
Primer Aldosteronizm	%5–25	Dirençli HT (hipokalemi olmasa dahi!), OSA, adrenal insidentaloma, genç yaşta HT veya inme aile öyküsü	Plazma aldosteron/renin aktivite oranı (≥30 pozitif)
İlaç/Madde Kaynaklı	%2–20	NSAİİ, oral kontraseptifler, siklosporin, semptomamimetikler, kokain, alkol	İlaç listesi gözden geçirme; idrar toksikoloji
Renovasküler HT	%0.1–5	Dirençli HT, ani KB yükselmesi, flash pulmoner ödem, <30 yaş HT (kadın, fibromüsküler displazi)	Renal duplex Doppler; MR anjiografi
Feokromositoma	%<0.6	Paroksismal HT, krizler, başağrısı+terleme+çarpıntı üçlüsü	24 saatlik idrarda fraksiyonel metanefrin
Cushing Sendromu	%<0.1	Hızlı kilo alımı, santral obezite, proksimal kas güçsüzlüğü, hiperglisemi	1 mg Deksametazon baskılama testi
Hipotiroidizm/Hipertiroidizm	%<1	İlgili semptomlar	TSH, serbest T4
Aort Koarktasyonu	%0.1	Genç yaş (<30 y), üst ekstremite yüksek KB	Ekokardiyografi

Primer Aldosteronizm Taraması — Önemli Nokta:Hipokalemi varlığı artık tarama kararı için ön koşul değildir. Dirençli hipertansiyonlu tüm hastalarda tarama yapılması önerilmektedir. Taramadan önce MRA (spironolakton/eplerenon) dışındaki antihipertansif ilaçları kesmenize gerek yoktur. Tarama sırasında MRA en az 4 hafta önceden kesilmelidir.

4. İlaç Başlatma Eşiği ve KVH Risk Değerlendirmesi

2025 kılavuzu, ASCVD skoru yerine PREVENT™ (Predicting Risk of CVD EVENTs) modelini kullanmaktadır. Kritik eşik ≥%7.5 on yıllık KVH riskidir.

KAN BASINCI	DURUM	ÖNERİ (COR/LOE)
≥ 140/90 mmHg	Tüm yetişkinler	İlaç başla + Yaşam tarzı değişikliği (COR 1)
≥ 130/80 mmHg	KVH / inme / diyabet / KBH veya PREVENT ≥ %7.5	İlaç başla + Yaşam tarzı değişikliği (COR 1)
≥ 130/80 mmHg	PREVENT < %7.5 (düşük risk)	Önce 3-6 ay yaşam tarzı değişikliği; KB hâlâ ≥130/80 kalırsa ilaç ekle (COR 1)
120-129 / < 80 mmHg	Yükselmiş KB (tüm yetişkinler)	Yalnızca yaşam tarzı değişikliği

Hedef: Tüm yetişkinler için <130/80 mmHg. KVH riski yüksek olgularda <120 mmHg SBP’ye ulaşmak teşvik edilir.

PREVENT Skoru Hakkında:Eski ASCVD (Pooled Cohort Equations) modelinin yerini almıştır.Yaş, cinsiyet, KB, sigara, lipidler, diyabet, KBH, obezite ve sosyal determinantları içerir.Online hesap: American Heart Association PREVENT calculatorEşik: ≥%7.5 = yüksek risk → 130/80 mmHg’de ilaç başla

5. Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Tüm yetişkinler için yaşam tarzı değişiklikleri güçlü biçimde önerilmektedir (COR 1). Kan basıncını düşürmedeki etkileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Yaşam Tarzı Değişikliği	Öneri	Yaklaşık SBP Azalması
Kilo yönetimi	Normal VKİ (18.5–24.9 kg/m²) hedeflenmeli	5 mmHg
DASH diyeti	Meyve, sebze, tam tahıl, az yağlı süt ürünleri; sodyum ve doymuş yağ kısıtlama	11 mmHg
Sodyum kısıtlama	< 1.500 mg/gün ideal; 1.000 mg azaltmak bile faydalı	5–6 mmHg
Fiziksel aktivite	Haftada 90–150 dk orta yoğunluklu aerobik; veya 75 dk yüksek yoğunluklu	5–8 mmHg
Alkol	Alkol kısıtlaması	4 mmHg
Stres yönetimi	Mindfulness, gevşeme teknikleri, psikososyal destek	Değişken
Potasyum bazlı tuz ikamesi (YENİ 2025)	CKD yoksa ve K+ azaltan ilaç kullanılmıyorsa kullanılabilir (COR 2a)	~5 mmHg (tahmini)

Sodyum Kısıtlama Pratik İpuçları:Etiket okuma: 140 mg/porsiyon ≤ = düşük sodyumluDikkatli olunacak ‘Tuzlu 6’: ekmek/rulo, pizza, sandviç, soğuk et/şarküteri, çorba, burritoGizli sodyum: peynir, konserve sebze, ketçap, restoran yemekleriNSAİİ kullanımı sodyum tutulumunu artırır → mümkünse kaçınınAlkol, kafein, dekonjestanlar (fenilefrin, psödoefedrin) KB’yi yükseltir → dikkatli kullanın

6. Farmakolojik Tedavi

6.1. Birinci Basamak İlaçlar (First-Line Agents)

İlaç Sınıfı	Başlangıç Dozu	Günlük Frekans	Temel Uyarılar
Tiazid Tipi Diüretikler
Klortalidone (tercih edilir)	12.5–25 mg	1x	Daha uzun yarı ömür; HCTZ’den daha güçlü. Hiponatremi, hipokalsemi, hipokalemi takibi.
Hidroklorotiyazid (HCTZ)	25–50 mg	1x	Glikoz, ürik asit, kalsiyum izlemi.
İndapamid	1.25–2.5 mg	1x	Metabolik etki HCTZ’den daha az.
ACE İnhibitörleri (ACEi)
Lisinopril	10–40 mg	1x	Gebelikte KONTRENDİKE. ACEi+ARB kombinasyonu yapma. K+, kreatinin takibi.
Ramipril	2.5–20 mg	1-2x	Anjiyoödem öyküsünde kullanma.
Enalapril	5–40 mg	1-2x
ARB (Anjiyotensin Reseptör Blokörü)
Losartan	50–100 mg	1-2x	Gebelikte KONTRENDİKE. ACEi+ARB kombinasyonu yapma.
Valsartan	80–320 mg	1x
Olmesartan	20–40 mg	1x
Kalsiyum Kanal Blokörü (DHP-CCB)
Amlodipin	2.5–10 mg	1x	Ayak bileği ödemi (özellikle kadınlarda daha sık). RAASi ile kombinasyon ödemi azaltır.
Nifedipin LA	30–90 mg	1x

6.2. Alternatif ve İkinci Basamak Ajanlar

İlaç Sınıfı	Notlar
Non-DHP CCB (Diltiazem ER, Verapamil SR)	Beta blokörle birlikte rutin kullanmayın (bradikardi, AV blok riski). HFrEF’te kullanmayın. CYP3A4 substrat/inhibitör.
Aldosteron Antagonistleri (Spironolakton, Eplerenon)	Primer aldosteronizm ve dirençli HT’de tercih edilir. 4. ajan olarak dirençli HT’de çok etkili. eGFR <45’te dikkatli. Spironolakton: jinekomasti, erektil disfonksiyon riski.
Loop Diüretikler (Furosemid, Torsemid)	Semptomatik HF’de tercih. eGFR <30 mL/dak’da tiazid yerine kullan.
Beta Blokörler	Birinci basamak değil (koroner hastalık veya HF yoksa). Abrupt kesilme yapma. Bisoprolol/metoprolol süksinat HFrEF’te tercih. Atenolol gebelikte kontrendike (YENİ 2025).
Alfa-1 Blokörler (Doksazosin)	Ortostatik hipotansiyon riski. BPH’ta faydalı. Birinci basamak değil.
Doğrudan Renin İnhibitörü (Aliskirene)	ACEi veya ARB ile kombine etme. Gebelikte kontrendike.
Aprositenan (Dual Endotelin Reseptör Antagonisti — YENİ)	Yetersiz kontrollü dirençli HT’de eklenti tedavisi. İlk 4-6 haftada sıvı retansiyonu.
Klonidin oral/patch	Son seçenek. Ani kesilme hipertansif krize yol açabilir. Yaşlılarda CNS yan etkileri belirgin.
Hidralazin + İzosorbid Dinitrat	Diyaliz gerektirecek CKD veya ACEi/ARB tolerans yoksa faydalı. Siyah ırk HFrEF’te özellikle önerilir.

6.3. İlaç Seçim Stratejisi — Algoritma

Evre 1 HT — Monoterapi veya SPCTek ajandan başlanabilir; özellikle hedef KB’ye yakın olgulardaTercih: Tiazid-tip diüretik, ACEi, ARB veya DHP-CCBYanıt yetersizse doz artır veya ikinci ajan ekleYaşlı, ortostatik riski olan hastalarda yavaş titre etYüksek riskli Evre 1 (ASCVD >%7.5, siyah ırk) → SPC ile kombinasyon başla Evre 2 HT — SPC Tercih Edilirİki farklı sınıftan ajan; tek hap kombinasyon (SPC) tercih edilirSPC: daha iyi uyum, daha hızlı KB kontrolüÖnerilen kombinasyon: RAASi + tiazid-tip diüretik veya DHP-CCBYanıt yetersizse üçüncü ajan ekle

Kaçınılması Gereken KombinasyonlarACEi + ARB: Hiperkalemi + AKI riski (KONTRENDİKE)ACEi veya ARB + Aliskirene: Aynı mekanizma, yüksek riskVerapamil/Diltiazem + Beta blokor: Bradikardi, AV blokİki farklı BB birlikte: İzole monoterapi ile sınırlı kalın Faydalı KombinasyonlarRAASi + Tiazid: RAASi diüretiğin hipokalemi etkisini azaltırDHP-CCB + RAASi: CCB’nin ayak bileği ödemi RAASi ile azalırTiazid + K+ tutucu diüretik: Tiazid kaynaklı hipokalemi kontrolüTiazid + Loop diüretik: Seçili durumlarda kabul edilebilir

6.4. KB Hedefleri

Hasta Grubu	SBP Hedefi	DBP Hedefi	Kanıt Düzeyi
KVH riski yüksek (PREVENT ≥%7.5)	< 130 mmHg (ideal: < 120 mmHg teşvik et)	< 80 mmHg	COR 1, Level A
KVH riski düşük (PREVENT < %7.5)	< 130 mmHg (makul)	< 80 mmHg (makul)	COR 2b
CKD (eGFR <60 veya albuminüri ≥30)	< 130 mmHg	< 80 mmHg	COR 1, Level A
Diyabet	< 130 mmHg	< 80 mmHg	COR 1
İnme / TIA sonrası	< 130/80 mmHg	< 80 mmHg	COR 1, Level A
Demans önleme	< 130 mmHg SBP	—	COR 1, Level A
Gebelik (kronik HT)	< 140/90 mmHg	—	COR 1
Kurumsal bakım / Sınırlı yaşam beklentisi	Paylaşılan karar verme	—	Uzman görüşü

6.5. İlaç Uyumu Stratejileri

Günde 1 doz tercih edin (çoklu doza kıyasla uyum daha yüksek).SPC (tek hap kombinasyon) reçete edin — hap yükünü azaltır, uyumu artırır.Reçete yenileme takibini ilaç randevularıyla senkronize edin.Telehealth, SMS hatırlatıcı, akıllı telefon uygulamaları kullanın.Stres, anksiyete, depresyon tarayın → uyumsuzluk bu gruplarda daha yüksek.Sağlık okuryazarlığı düşükse basit, görselli materyaller sağlayın.Uyumsuzluk saptanırsa yargılamadan konuşun; hastanın bakış açısını anlayın.

7. Özel Popülasyonlar

7.1. Diyabet + Hipertansiyon

KB hedefi: < 130/80 mmHg (COR 1)CKD eGFR <60 veya albuminüri ≥30 mg/g varsa: ACEi veya ARB önerilir (COR 1) → diyabetik böbrek hastalığı progresyonunu geciktirirHafif albuminüri (<30 mg/g) varsa: ACEi/ARB düşünülebilir (COR 2a)ACEi + ARB kombinasyonu yapmayınTiazid-tip diüretik veya DHP-CCB eğer RAASi kontrendike ise

7.2. Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)

KB Hedefi ve İlaç SeçimiSBP < 130 mmHg hedefi (COR 1, Level A)eGFR <60 + albuminüri ≥30 mg/g: RAASi (ACEi veya ARB — ikisini birden değil) önerilirACEi/ARB başlandıktan 2-4 hafta sonra elektrolitleri ve eGFR’yi kontrol edineGFR > %30 düşüşü → ilaç azalt veya kes; ek araştırma yapeGFR <30’da bile ACEi/ARB devam ettirilebilir (NEFRON-D çalışması)eGFR <30’da tiazid yerine loop diüretik tercih et

İzlem ParametreleriPotasyum: Hiperkalemi takibi (özellikle RAASi + K+ tutucu kombinasyonlarında)Serum kreatinin ve eGFR: 2-4 haftada bir (doz değişikliğinde)Aldosteron/renin oranı: Primer aldosteronizm şüphesindeSpot idrar albumin/kreatinin: Yıllık izlemSistolik kan basıncı değişkenliğini minimize edin

7.3. Kalp Yetmezliği (HFrEF) + Hipertansiyon

İlaç Sınıfı	Endikasyon	Notlar
BB (bisoprolol, karvedilol, metoprolol süksinat)	Semptomsuz da dahil tüm HFrEF	Kardiyak mortaliteyi azaltan 3 BB kullanın
MRA (spironolakton, eplerenon)	Semptomatik HFrEF; eGFR >30 + K+ <5	Morbidite/mortalite azaltır
ARNi (Sakubitril/Valsartan)	NYHA II-III HFrEF	ACEi/ARB yerine tercih edilir; mortaliteyi azaltır
ACEi veya ARB	ARNi kullanılamazsa
SGLT2 inhibitörü	Semptomatik HFrEF (diyabetik olsun olmasın)	Hastaneye yatış ve KV mortaliteyi azaltır
Hidralazin + İzosorbid dinitrat	Siyah ırk NYHA III-IV; ARNi/ACEi/ARB kullanamayan

7.4. Serebrovasküler Hastalık + Hipertansiyon

Durum	KB Hedefi	İlaç / Yaklaşım
Kronik inme/TIA sonrası (stabil)	SBP/DBP < 130/80 mmHg (COR 1, A)	Tiazid, ACEi veya ARB tercih edilir
Akut ICH — SBP 150–220 mmHg	SBP 130–140 mmHg’ye hemen düşür; <130 olursa ilaç kes (COR 2a, A)	Titre edilebilir IV ajan; nikardipin, labetalol
Akut ICH — SBP > 220 mmHg	160-180 mmHg’ye temkinli düşür (COR 2a)	SBP’yi <130’a indirme — zararlı!
Akut iskemik inme — IV tPA için	SBP < 185 / DBP < 110 mmHg (tPA öncesi) ve 24 saat < 180/105 (COR 1, B-NR)	Labetalol, nikardipin
EVT (endovasküler tedavi) sonrası	≤ 180/105 mmHg, 24 saat (COR 2a)	SBP < 140’a düşürmek ZARAR verir (COR 3 Harm) — YENİ
Akut iskemik inme (SBP < 220, tPA/EVT yok)	İlk 48-72 saatte başlatmak etkisiz (COR 3 No Benefit)	Komorbidite gerektiriyorsa tedavi et
Demans önleme	SBP < 130 mmHg (COR 1, Level A) — YENİ	Tüm birinci basamak ajanlar uygun

7.5. Gebelik ve Hipertansiyon

Gebelikte KB Yönetimi — 2025 Yeni Öneriler:SBP ≥160 veya DBP ≥110 mmHg → 15 dk içinde teyit et → 30-60 dk içinde ilaç başla (COR 1) — <160/<110’a düşürKronik HT (gebelik öncesi veya <20. hafta tanılı) → <140/90 mmHg hedefiyle tedavi (COR 1 — YENİ)Preeklampsi riski taşıyanlara düşük doz aspirin öner (COR 1 — YENİ) Gebelikte KONTRENDİKE İlaçlar (COR 3 Harm — 2025 güncellendi):ACEi, ARB, doğrudan renin inhibitörleriAtenolol (YENİ — 2025 eklendi)Nitroprussid (YENİ)Mineralokortikoid reseptör antagonistleri (MRA) (YENİ) Gebelikte GÜVENLİ İlaçlar:Labetalol (IV ve oral), hidralazin (IV), nikardipin (IV)Oral: metildopa, nifedipin LA

7.6. Yaşlı Hastalar ve Dirençli Hipertansiyon

Yaşlı Hasta (≥65 Yaş)KB hedefi: < 130/80 mmHg; frail hasta → paylaşılan karar vermeOrtostatik hipotansiyon taraması: Ayağa kalkma sonrası 1 ve 3. dakika ölçümüOrtostatik HT’de yoğun KB düşürme hâlâ faydalı, dikkatli izlemle sürdürülebilirKombine KB değişkenliği + hipotansif ataklar bilişsel gerilemeyle ilişkiliİlaç başlatırken düşük doz, yavaş titrasyon; iatrojenik düşme riskini azaltDiüretikler sıvı kaybı yönünden daha dikkatli kullanılmalı

Dirençli HipertansiyonTanım: Maksimum tolere edilen 3 ilaçla (diüretik dahil) hedef KB’ye ulaşılamıyorGerçek direnç doğrulanmadan: uyumsuzluk, beyaz önlük etkisi, ilaç/madde kaynaklı HT ekarte etTüm ilaç listesini incele; KB’yi etkileyen ilaçları çıkar veya düzenle (COR 1)Sekonder nedenler araştır (özellikle primer aldosteronizm, OSA)Spironolakton 4. ajan olarak ekle → en etkili ek ajanRenal denervasyon (RDN): Dirençli HT’de seçilmiş olgularda; multidisipliner ekip değerlendirmesi (COR 1)Paylaşılan karar verme; RDN vs. medikal tedavi avantaj/dezavantajları konuş

8. Hipertansif Acil ve Şiddetli Hipertansiyon

Tanım	KB Değeri	Hedef / Yaklaşım	Önerilen İlaçlar
Hipertansif Acil (Hypertensive Emergency) Hedef organ hasarı VAR	SBP/DBP > 180/120 + Ensefalopati, papil ödem, akut MI, AKY, aort diseksiyonu	İlk 1 saatte %10–20, ilk 6 saatte ≤160/100 mmHg’ye indirin. Yoğun bakım izlemi	IV nikardipin, labetalol, esmolol, nitroprussid (aort diss.), hidralazin (gebelik)
Şiddetli Hipertansiyon Hedef organ hasarı YOK	SBP/DBP > 180/120	Acil servis yerine ayaktan oral ilaç başlatın/yoğunlaştırın	Oral amlodipin, klonidin (dikkatli), kaptopril; rutin IV ajan önerilmez
Hastane içi insidental şiddetli HT (kardiyak dışı yatış, hedef organ hasarı yok)	SBP/DBP > 180/120	Ek IV veya oral ajan ile akut KB düşürme YAPMAYIN (COR 3 Harm — YENİ)	Altta yatan nedeni tedavi et; düzenli ilaç devam ettir

Önemli Uyarı — 2025 Yeni Öneri:Kardiyak olmayan nedenlerle yatırılan, hedef organ hasarı bulunmayan yetişkin hastalarında asemptomatik şiddetli hipertansiyon (>180/120 mmHg) için ek intravenöz veya oral antihipertansif ajan kullanarak akut KB düşürülmesi önerilmemektedir (COR 3 Harm). Bu yaklaşım zarar verebilir ve yarar sağlamaz.

9. Ekip Temelli Bakım ve Takip

9.1. Multidisipliner Ekip Temelli Bakım (COR 1, Level A)

Ekip Üyesi	Rol / Sorumluluk
Birinci Basamak Hekimi / Uzman	Rutin ve karmaşık HT yönetimi; primer bakım sorunları
Kardiyolog / Nefroloji / HT Uzmanı	Sekonder HT, dirençli HT, KVH eşlikli karmaşık vakalar
Klinik Eczacı	Kapsamlı ilaç yönetimi, ilaç-ilaç etkileşimleri, hasta eğitimi
Hemşire (Sağlık merkezi içi, ev bakımı, toplum sağlığı)	KB ölçümü, ilaç uzlaşması, yaşam tarzı eğitimi, uyum izlemi
Diyetisyen	Beslenme alışkanlıklarını değerlendirme, DASH diyeti danışmanlığı
Sosyal Hizmetler Uzmanı	Psikososyal, kültürel, finansal engelleri saptama ve çözme
Toplum Sağlığı Çalışanı	Sağlığın sosyal belirleyicilerini adresle; toplum taraması

9.2. Tedavi Başlatma / Yoğunlaştırma Sonrası Takip

Yeni ilaç başlanan veya dozu değiştirilen kontrolsüz HT hastalarında hedef KB’ye ulaşılana kadar aylık takip (COR 1, B-R)İlaç uyumu + KB yanıtı her vizitte değerlendirilmeliRAASi başlangıcından 2-4 hafta sonra elektrolit + kreatinin kontrolüEv KB izlemi (HBPM) verilerini klinik ziyaretten önce gözden geçirinEHR ve hasta kayıtları: Kontrolsüz HT hastalarını tanımlamak için kayıt sistemi kullanınTelehealth (senkron veya asenkron): Uzak izlem + ilaç titrasyonu için etkin araç (COR 2a, B-R)

9.3. Sağlığın Sosyal Belirleyicileri (SDOH) ve Sağlık Eşitliği

Sosyoekonomik durum, gıdaya erişim, barınma koşulları, stres ve ayrımcılığa maruz kalma KB kontrolünü etkiler. Siyah ırka mensup yetişkinlerde hipertansiyon daha erken başlar, daha şiddetlidir ve komplikasyonlar daha sık görülür. Tiazid tipi diüretikler ve CCB monoterapisi bu grupta ACEi/ARB’den daha etkili olabilir.

Her hastada SDOH engelleri tarayın (ulaşım, ilaç erişimi, sağlık okuryazarlığı, finansman)Siyah ırka mensup hastalarda başlangıç kombinasyon tedavisini (tiazid + CCB) öncelikle değerlendirinToplum temelli sağlık çalışanları ve ekip bakımı KB kontrolündeki ırksal eşitsizlikleri azaltmada etkilidirKlinik karar destek sistemleri (EHR) ve hasta kayıtları yüksek riskli hastaları proaktif tanımlamada kullanılmalıdır

10. Hızlı Başvuru Kartı — Klinisyen İçin Özetler

Ne Zaman İlaç Başlarım?✔ KB ≥ 140/90: Herkese✔ KB ≥ 130/80 + KVH/DM/CKD/PREVENT≥%7.5⚠ KB 130-139 + düşük risk: Önce 3-6 ay yaşam tarzı KB Hedeflerim Nedir?Genel hedef: < 130/80 mmHgYüksek riskli: < 130 mmHg; ideal < 120 mmHgGebelik (kronik HT): < 140/90 mmHgİnme/TIA sonrası: < 130/80 mmHg Birinci Tercihim Hangi İlaçlar?Tiazid-tip diüretik (klortalidone tercih)ACEi veya ARB (birlikte değil!)DHP-CCB (amlodipin)Evre 2 → SPC (tek hap kombinasyon) tercih et

Sekonder HT’yi Ne Zaman Araştırırım?Dirençli HT (3 ilaçla kontrol yok)Genç yaş (<30 y), ani başlangıçHipokalemi (ilaçla veya spontan)Adrenal insidentalomaUyku apnesi, aile öyküsüParoksismal HT + terleme + çarpıntı Gebelikte Dikkat!KONTRENDİKE: ACEi, ARB, Atenolol, MRA, NitroprussidGÜVENLİ: Labetalol, hidralazin, metildopa, nifedipin LASBP ≥160 / DBP ≥110 → 30-60 dk içinde ilaç! Hastanede Şiddetli HT — 2025 DeğişiklikHedef organ hasarı YOK → ek IV/oral ajan VERMEYİN (COR 3 Harm)Düzenli ilaçlara devam ettirin; altta yatan nedeni tedavi edin

Bu belge, 2025 AHA/ACC Hipertansiyon Kılavuzu (Circulation 2025;152:e114–e218) temel alınarak sağlık çalışanları için hazırlanmış bir özet rehberdir. Klinik kararlar için özgün kılavuz metni ve bireysel hasta değerlendirmesi esas alınmalıdır.

Paylaş